Badumeg adarre

30 01 2015

A-wechoù (alies), ez an skuizh gant spered a-gozh lod tud a-fed yezh. Diwar se ‘m eus bet komzet dija, hag a-fed reizhskrivañ dreist-holl, met ouzhpenn da se a zo. N’ouzon ket perak e fell da lod chom gennet en un amzer dremenet faltazius a vefe bet ken dispar ha ken glann hervezo, pa ‘z eo peurfall ha direizh kement-tra a zo deuet en 40 vloaz tremenet. Ne gomzin ket amañ eus an daou pe dri skritur nevez am eus bet gwelet c’hoazh nevez zo, lod tud a zo trellatet penn-da-benn ha n’o deus ket komprenet c’hoazh ne oa ket ar skritur ar yezh met ur c’hod d’he skeudenniñ, tra ken. Ur brezhoneg mat n’eo ket gwelloc’h pe falloc’h hervez ar skritur, an hevelep yezh eo. Ma, trawalc’h gant se.

téléchargement

Aet on skuizh gant azeuliñ ar re gozh hag ar gouerien. Netra fall ganto, hañ, n’eo ket an afer tamm ebet, met perak o lakaat da ziazez yezhoniel ? Da ziazez an distagañ ? Piv a ra se ? Peseurt yezh a vez oc’h azeuliñ hec’h implijerien a-us da 60 vloaz hepken, hag ober fae war ar re all ?

Daoust ha galleg peizanted kozh ar Berry a vez desket d’an estrenien pe d’ar vugale ? Saozneg mengleuzerien Kembre ho peus bet desket er skol ? Alamaneg tud-kozh Bavaria ?

Ne vez ket ! Ur yezh keidennek a vez desket, ur c’hronolekt etre, ur standard bennak a zo boutin d’an holl, kentoc’h eget badumek unan pe unan all. Ma soñj d’an dud ez eus a-walc’h a vrezhonegerien da zerc’hel bev kement parlant lec’hel… Traoù brav a zo e-pep-lec’h, troioù lavar, troiennoù, un displegadur dibar marteze, sur, met traoù a zo bet en o raok, ha traoù a ranko dont d’o lerc’h.

4IA8nkd

Ha ya, gouzout a ran n’eo ket ar brezhoneg ur yezh evel ar re all, un troc’h a zo bet, ur c’holl spontus, ha gant ar re gozh emañ chomet traoù n’int ket bet treuzkaset. Met an distagadur, ar pouez-mouezh, tudoù ! Selaouit eus galleg ar bloavezhioù 50, daoust hag e-giz-se e komzer c’hoazh ? Piv ac’hanoc’h a ruilh an r-où e galleg ? Pa glevan ur brezhoneger yaouank o treveziñ (fall !) pouez-mouezh unan kozh em ro c’hoant d’e vazhata. Rak ret anzav eo anat peurliesañ n’eo nemet ur peuztreveziñ a vez graet, gant fazioù pouez-mouezh spontus ouzhpenn-se, seul euzhusoc’h ma’z eo teir gwech kreñvoc’h ganto eget gant darn vuiañ an dud…

58631783

Tu zo da studiañ ur yezh lec’hel, yezh ur c’hornad, un tiegezh, un hinienn, met he lakaat da C’hraal ? Da skeudenn beurvat ur yezh beurbadel, da virout digemm betek Deiz ar Varn ?

Komzomp ur yezh vev, kentoc’h eget unan a fellfe da lod derc’hel en ur mirdi, er stad ma oa pa ‘z eo bet graet e vramm diwezhañ gant skrivagner-mañ skrivagner. Aze emañ an dañjer, kaout aon da gas an traoù war-raok e gwirionez. Tu a zo d’en em soñjal war penaos o c’has war-raok, penaos e c’hell ar yezh kemm, met arabat he derc’hel ‘mod-kozh kousto pe gousto war zigarez e vez komzet ‘giz-se gant ho mamm-gozh, alato !

Rg2cLcK

Brav, tad-kozh, met gant ar prevezioù e rin…





Ec’hon

25 10 2011

Tren en noz, en didrouz c’hoazh
Pa vez ar bed en e hun
O vont herr, pell, didrabas
Pa chom ar spered war-yun

Ar marc’h-du, ha Kerzu c’hoazh,
Gant an hent ha dre an erc’h
O terc’hel da vont, siwazh,
O poaniañ da vont war-grec’h

Lusk ponner ar rodoù dir
Bemdez ha bemnoz e kañv
Speredoù a dir da dir
Aesoc’h, buanoc’h war-draoñ

Karradoù ha kirri c’hoazh
Kement a soñjoù goullo
Karrbedoù hir ar bed sklas
O ruilhañ, o vont dillo

Tren soñjoù yen al lean
Eñvor un devezh tener
Oc’h adlavar dizehan
E bedennoù en aner





Sonerezh ha testennoù

7 12 2010

Gizioù a zo gant ar video-où sonerezh ivez. Gellout a rafed divinout peseurt doare sonerezh a zo gant un arzour dre sellet eus ar video ofisiel hepken  (siwazh), met lod gizioù a zo dedennusoc’h. Set amañ daou am eus kavet nevez ‘zo, a gavan simpa a-walc’h (boñ, ar sonerezh… a blij pe ne ra ket, lakaomp ^^)…

An hini kentañ:

hag an eil:

N’eo ket diaes gwelet ar pezh a zo boutin d’an daou, ha ne vefen ket souezhet o teskiñ eo bet graet gant an hevelep tud ^^ Met dedennus o c’havan dre ar pouez a lakaont war ar gerioù, ar pozioù, ha dre-se, war ar ster, kentoc’h eget kinnig tud o tañsal hepken (ouais, super…) pe un istor bennak ne seblant liammet e doare ebet d’ar ganaouenn (ar pezh a c’hell bezañ dedennus ivez, met perak na ober just ur film, neuze ? oO). N’eo ket fall kennebeut evit ar re ne gomprenfent ket ar pezh a vez lavaret, hehehe.

N’ouzon ket m’ho peus bet gwelet lod all a-seurt-se ?





Voynich, schmoynich !

19 05 2010

··· ––– ··· ? Ha ma rafen un notenn e Kod Morse penn-da-benn ? (pe e Kod Biken 😀) D’am soñj e vefe hiroc’h da skrivañ eget an essay-où am eus da echuiñ (rhaaaaaaa, ne ya ket war raaaooooook…), ha ken aes da gompren >__<

– ..- | .- | –.. — | -.. .- | –. .-.. .- … -.- | — . — . … – .-. .- | –..– | | — .- .-. – . –.. . | . | …- — | ..-. .- .-. … ..- … | | ..–.. !*

pe c’hoazh

Tango Uniform Alfa Zulu Oscar Delta Alfa Golf Lima Alfa Sierra Kilo Mike Echo Mike Echo Sierra Tango Romeo Alfa (virgulenn) Mike Alfa Romeo Tango Echo Zulu Echo Echo Victor Oscar Foxtrot Alfa Romeo Sierra Uniform Sierra !

Ohoho, tu a zo da ober forzh petra ^^ Ken aes eo bremañ ouzhpenn-se, n’eo ket dav soñjal zoken, trawalc’h eo kavout un amdroer bennak a raio al labour evidoc’h ! E-barzh darn vrasañ ar filmoù ‘fin ar bed’ en em gav ar soudarded o kehentiñ dre Vorse, daoust ha ret eo dezho deskiñ c’hoazh ? Pe ur geek a gavont en eus bet desket ? Gortoz a ran ar mare ma vo savetaet ar bed gant ar steno, farsus e vo ^^

Piv n’en deus ket bet c’hoant ijinañ ur yezh guzh pe un doare kod kevrinus bennak, gant e(/he) v(/m)ignon(ez)ed (a bah pa fell din bezañ politikoreizh, koulz bezañ betek penn ^^) ? Pe klasket eskemm kemennadennoù kuzh e mod pe vod ? Bep an amzer e vez pennadoù e-barzh ar c’hazetennoù evit ar re yaouank (eus J’aime Lire da Science&Vie Junior en ur dremen dre Astrapi ^^) o tisplegañ penaos kuzhat traoù, war ur vazh, dre griptologiezh pe me-oar-me. Hag alies e vez komzet eus yezh digomprenus Dornskrid Voynich ivez:

Ur yezh eo, war a seblant, da lavaret eo n’eo ket un aridennad sinoù di-ster (na dister, kennebeut), hag heuliañ a ra patromoù boutin ar yezhoù a fed gerioù a vez adlavaret (araogennoù, gerioù mell, traoù a seurt-se). Reolennoù a vez kavet da urzh al lizherennoù, hag etre 20 ha 03 lizherenn a vefe. War a seblant eo bet prouet ivez eo eus ar 15vet kantved da vat, ha n’eo ket un ijinadenn nevez. Petra an diaoul eo se neuze ? Unan bennak a felle dezhañ c’hoari gant e vignoned hag en deus mesket an daouzek kod ha tri-ugent a anaveze, evit ar blijadur ? Den ne oar, ha n’eo ket bet dizoloet an diskoulm c’hoazh. Anat eo din kouslkoude eo brezhoneg ar skrid.

Evel Dornskrid Leyden, hor c’hoshañ skrid, neketa, e seblant bezañ diwar-benn plant ha louzoù (tresadennoù  a zo, hag un titl disheñvel da bep paejnnad war a seblant). Aet eo kuit an dornskrid pell diouzh e vro, hag en em gavet gant un dastumer bennak n’en deus ket gouezet e anavezout, ha kement a zispri a zo evit pe a zianvded gant hor yezh ma n’eo ket bet anavezet. Ne denn ket ar skritur d’unan Latin kouslkoude, met piv estreget ar vretoned a c’hoarife cheñch doare-skritur evit ar fun ? Ar gerneveuriz ! Lakaomp e oamp tost-tre diouto er 15vet kantved, un dra da welet gant hon herelezh eo sur a-walc’h. Heuliad dornskrid Leyden eo neuze, skrivet gant menec’h abati Brest (kaset gant ar Chaloni C’hunfal, hervez ma zitouroù).

Ur yezh digomprenus skrivet gant ur skritur nevez-ijinet ? Haha, pa lavaren deoc’h eo brezhoneg ! Leounog sur a-walc’h. Falc’hun hag Hemon n’o deus kroget netra ^^

Ma, . -.-. …. ..- | –. .- -. – | — .- | -.-.  …. — -. . .-. .. — ..- | –..– | | -.- . -. | .- .-. | .– . -.-. …. | .- .-.. .-.. | – ..- -.. — ..- | !

*amañ evit ar re a fell dezho c’hoari^^





Un taol-bangounell rambreüs

13 05 2010

Aet on da gousket abred dec’h evit kousket kalzig, ha skuizh marv on bremañ da 10e noz, petra eo an afer se ? Tss ! Mat, evel a soñje din n’eo ket bet re fall an arnodenn, ha pedet omp bet d’ar preti gant ar gelennerez ^^ (pedet, pedet, paeet hon eus, memestra,  kinniget eo bet ganti, lakaomp ^^) hag en em gavet on er pub gant un nebeud bretoned all da gomz diwar-benn ar cyber-fest-noz a vo e Korkig (ahaha, c’hoarzhin a rin bep tro) ha mont da ober un tamm kan-ha-diskan du-hont, ohoho. Ur mare ‘zo n’am eus ket kanet e gwirionez, met pijus e vo d’am soñj. Ma vez un dupleks a zu-hont e lakain ul liamm amañ ^^

O komz eus ar c’hernevek on bet e-pad an arnodenn, a zo kudennoù ar brezhoneg galloud pevar gantañ, tamm pe damm. Pevar skritur o keveziñ, evit 2000 a dud o komz. Ha. Ha. Ha. Hag emaint e soñj ober tra ped ra gant se ? Pa welan pegen pell e chom ar gudenn amañ, goude ma vefe bet trec’h un tu penn da benn koulskoude… Pff…

rambreal [rãm’bre:al] v. g. Lavaret dibaouez an hevelep kaozioù hep talvoudegezh, hep kalz a ster. Rambreet he doa, kaozioù digompez evel m’oa boas da gaout diwar derzhienn. Dont a rez kozh, hag e stagez da rambreal. Siwazh emaon o rambreal diwar-benn traoù tremenet.  ♦ HS. randoniñ, raneal, riotal

E-giz-se em boa kroget ur entañ-kont diwar-benn En ur rambreal, ul levr am eus kavet plijus-tre d’ar mare-se hag a rankfen adlenn, ha ‘m eus aon n’on ket mat da galz tra all fenoz. O pourmen e oan em zeuliadoù sridoù kozh, d’ur mare ma skriven kalzig e galleg, kalz barzhoniezh. Traoù krennarded, traoù evel-se:

Icône onirique, naguère amour

Je voulais de l’amour qui soit comme dans les livres
Celui qui dure toujours, dont le parfum enivre
J’ai donc cherché quelqu’un que je pourrais aimer
Je n’ai pas cherché loin, tu étais à côté

Puis j’ai rêvé de toi de ce que je dirais
Faisant le premier pas, ce que tu répondrais
J’ai fini par y croire, à cet amour factice
Je commençais à voir le temps comme un supplice

Je voulais te revoir, pouvoir te contempler
Quand tu broyais du noir, te regarder pleurer
Même sans te connaître j’ai été amoureux
Aimant de tout mon être la beauté de tes yeux

C’est l’erreur de ma vie d’avoir voulu pousser
Ce rêve d’amour transi dans la réalité
Les sept merveilles du monde n’étaient rien à côté
De cette envie profonde que j’ai réalisée

J’ai compris bien trop tard que tu étais trop bien
Pour vivre de cauchemars, pour partager les mien
Savoir qui tu étais avant d’imaginer
Qu’un jour on s’aimerait, j’aurais dû y penser

Je le regrette encore et quand je t’aperçois
Tout au fond de mon corps ce pincement est là
Ce que je veux toujours, tout ce qui m’intéresse
Ce n’est pas de l’amour juste un peu de tendresse

Ah, ar yaouankiz, roulomp ha roulomp atav, neketa ! Met e touez an traoù kozh e oa traoù dedennusoc’h:

Noz

“Ur gêr vrav eo, neketa ? Netra da welet gant Edinbourg, evel-just, met plijus mem’stra, ‘keta ?”
Ur sapre mell mousc’horzh a oa gant McNamara, hag eñ o lakaet e gamalad da weladenniñ Picadilly Circus.
“Un tammig re a dud marteze, Killian,” eme egile.
“Ya… Re a dud, ha setu perak eo diaes kavout ar re zrouk, neketa ?” a respontas Killian MacNamara, komiser er Royal Police.
“Te oar mat n’on ket ur mailh war se, zoken m’eo ret din anzav eo ur bamm New Scotland Yard.”
“Ur bamm, n’ouzon ket, met gwelloc’h ‘get a-raok, hey ! Ma wee burev ne ra ket diouer din, nann !”
Ur pezh den e oa ar c’homiser, blev du fonnus dezhañ, un dremm ront.
“Ur banne ‘yelo ganit Killian ?”
“Mmmh, g’out a rez, Erwan, daoust din bezañ skosad n’on ket sot gant ar boeson.”
Gwir e oa avat, lidet e oa bet e bevare deiz ha bloaz hag hanter kant gantañ ur miz a-raok met ne seblante ket bezañ koshoc’h eget Erwan, a oa eizh vloaz ha tregont. Yac’h pesk e oa, ha goude e zek kilometrad jogging da vintin eo e kemere ur banne whisky hepken, ha ket forzh peseurt hini.
“Ma, derc’hel a rin ma
Edradour evidon-me neuze,” eme Erwan.
“Well, te ‘oar, ‘m eus ket lâret ne even morse, hañ.”

Da ranndi Killian e yejont neuze, pep hini o kontañ an nevezenti da egile. Pemp devezh a oa e oa erru Erwan e Londrez, met n’o doa ket bet tro d’en em welet c’hoazh, hag int mignoned a zek vloaz koulskoude.
An devezh war-lerc’h e tistroe Erwan d’e vro, ha d’e vreg, met evit ar mare en doa amzer da lidañ mignoniezh, kement ken ma ne gouskas ket, re a draoù da lavaret ha da selaou etrezo. Troioù kaer ur poliser evel Killian a oa peadra da zerc’hel forzh piv digousk forzh penaos.

1.

Kollet. Kollet e oa Erwan. N’helle mui kompren, n’en doa ket c’hoant da gompren, na da gaout soñj kennebeut. Re ziaes ar c’houn. Mont a rae hep gouzout re vat da belec’h, hep gouzout re vat perak. Kollet. Ne gleve netra ouzhpenn d’e gammedoù war pavezioù ar gêr. Dassoniñ a rae pep kammed ouzh ar mogerioù kozh, mogerioù ledan o doa gwelet mil den eveltañ, o kantreal, o kildreiñ. Noz a oa, un nozvezh goañv, yen, sklas, ha teñval-sac’h en desped d’ar sklerijenn yen a zeue diouzh ar gouleier-straed kozh. Evel ar gouloù. Evel ar gouloù eo an eñvorennoù, setu ar pezh a soñje. Devet e vezer ganto pa dostaer re, devet ar chorf hag ar spered, ha koulskoude hon eus ezhomm anezho, ha koulskoude e vezer desachet ganto evel balafenned-noz. Evel ar gouloù ivez e ya an amzer, a gendalc’he e spered en e rambreadennoù, touelus pa seller ennañ, hogen hep sklerijenn an tremenet n’hellfed gwelet an amzer-vremañ. E soñjoù a oa kollet kement hag e gorf. Ha gwashoc’h-gwashañ e oa ar yenijenn. Seblantout a rae dezhañ bezañ ur c’hadour eus an amzer gozh, diroget e groc’hen gant taolioù , taolioù kontell, taolioù kleze. Dont a rae ar yenijenn d’e dagañ, da lemel digantañ an nebeud a nerzh a chome dezhañ c’hoazh en e gigennoù reuzeudik. Taget e veze, troc’het e zilhad, krabiset e groc’hen, skornet e c’hourlañchenn. Ha pa oa prest da gouezhañ, pa oa o vont da baouez da stourm ez ae kuit ar yenijenn, evel ul loen o c’hoari gant e breiz. Amzer dezhañ gounid un nebeudig e nerzh en dro ha setu ma tistroe ar sklasded d’e hargas. Kollet e oa. Latar a oa. Ne wele ennañ tra war-bouez stummoù iskis krouet gant ar gouleier melen, stummoù iskis a seblante bezañ oc’h ober goap outañ. Ken latarek all e oa eñ. Poaniañ a rae da bep paz, ur berc’h e oa an disterañ fiñv, hogen derc’hel a rae da vont. Arabat e oa dezhañ paouez. Ret e oa dezhañ kaout poan. Ret e oa dezhañ bezañ kastizet.
Perak ?, a soñjas, Perak ?
Ne ouie ket perak. Den ne ouie e gwirionez. Met aze e oa-eñ koulskoude, o vont dre ar gêr, an dourenn ruz o tiverrañ c’hoazh diwar veg e vizied moan.
Strebotiñ a reas, ha kouezhañ er meskaj lous graet diwar erc’h damdeuzet ha douar, loustoni sklas. E zremm war-du an neñv gantañ e krogas da leñvañ.
Soñj en doa.

***

“Ar galv diwezhañ evit an nijadenn 830-9873 da Londrez-Stansted eo; dor niverenn pemp.”
Dasoniñ a rae ar frazenn e sal vras an aerborzh he zoenn wer, hogen e oa ket aes he c’hlevet, mouget ma oa gant ar monedone, an dud o redek a bep tu, da vont d’o c’harr-nij, pe c’hwitet anezhañ ganto endeo hep gouzout dezho, ar vugale o vlejal, o zud o huchal warno hag an dud all tro-dro o sellet outo gant ur sell kounnaret hag aet skuizh, an dud o tebriñ, o evañ, o prenañ kaetennoù, o klemm peogwir e oa dale, peogwir e oa bet kollet o malizennoù, peogwir e oa fall ar c’hafe, peogwir ne oa ket paper er privezioù ha me-oar-me. Hogen me avat ne raen ket vann. O paouez erruout e oan, ha kerkent ha tapet ma malizenn ganin war an tapis-ruilh e c’hellfen mont d’ar gêr. Hir e oa honnezh da zont, met ne raen forzh. Amzer ‘zo pa vezer e vakañsoù c’hoazh. Mall a oa warnon da vezañ distro memestra, da welet Gwenola en-dro. Mall a oa warni ivez sur a walc’h, ha diwar ar bellgomzadenn hor boa bet pa oan o c’hortoz ma c’harr-nij e bro an togoù ront hag ar bakon fritet da vintin e soñje din e vefe plijadur pa zistrofe, evit an daou ac’hanomp. Gouzout a raen dre ar munud peseurt dilhad a oa warni—ha pere ne oant ket— ma veaj am boa tremenet oc’h ijinañ pep tra dre ar munud. Ret e oa prenañ bleunioù, sot e oa hi ganto, forzh peseurt re, forzh peseurt liv e vefent, gant ar bleunioù e veze plijet.
Ar plac’h nemeti ma oan bet ganti a denne un tammig d’ar skeudenn a vez roet eus ar merc’hed gant ar filmoù hag al levrioù e oa-hi, a soñjis en ur vousc’hoarzhin. Ket penn-da-benn koulskoude, dre eurvat. Kelennerez e oa deuet da vezañ, kelennerez war ar galleg en ul lise didrubuilh. Met ur wech distro d’ar gêr e oa pell diouzh ar vaouezig sioul a blije d’he skolidi. Tennet ganti he mantell e teue da vezañ Gwen’, plantet dirak hec’h urzhiataer, a oa arabat dont da zirenkañ keit ma n’he doa ket echu, pe ma veze desachet gant gwastilli hepken. Ne ouien ket re vat ma oa bet Internet ur mad evit ar c’houblajoù dre ar bed, met ne vezen ket direnket, ken sot ma’z on ivez gant an disterañ ardivink teknologel. Minc ‘hoarzhin a ris adarre pa soñjis e oan bet o ober shopping e kalonenn deknologel Londrez, azeuldi ar geek-ed hag an nerd-ed. Marteze ne vefe ket dav prenañ bleunioù, gant ar smartphone e vefe-hi laouen a-walc’h, marteze ne gouskfemp tamm fenoz. Setu ar valizenn. Ket, ne oa ket an hini vat, heñvel a-walc’h koulskoude. Divizhet ho defe ma lakaat da c’hortoz betek ar poent diwezhañ holl ? Ket, aze emañ, an hini vat, a-benn ar fin !
Ma malizenn ganin e yis kuit eus an aerborzh, goude ur mareig, amzer din da ziskouez ma c’hartenn-anv buan ha buan d’ar valtouterez vihan ha kuilh. O tistreiñ d’e vro e oa, neketa ? Ya. Mat ar veaj ? Ya. Kenavo aotroù. Kenavo.
Pebezh micher ! Laouenoc’h e oan gant al labour em boa kavet nevez a oa, goude ur mare en dilabour : treser a-vicher en un ti-bruderezh. Spontet e oa bet ma mamm, “Peus ket mezh kontañ gevier d’an dud evit gounit arc’hant ?”. N’em boa ket lakaet anezho da baeañ ma stummadur graferezh ker-ruz evit netra, koulskoude ! Ha da eizh vloaz warn ugent e oa poent bras kavout ur gwir labour, stabil. Plijout a rae da Wenola, ouzhpenn-se, c’hoant he devoa da c’houc’hemenn skritelloù diganin o vrudañ dre ar gêr a-bezh nag ur c’halloc’h a oa ac’hanon. N’em boa ket he lezet da ober c’hoazh, met sellet a raen mat eus ar panelloù a oa war wel, kent kaout ur souezhadenn bennak.
Un taksi bremañ, n’em boa ket ma aotre, nag hi kennebeut, da betra pa vezer o chom e kêr ? Setu unan dieub. Dale a oa bet gant ar c’harr-nij —daoust ha restaolet e c’hellfe bezañ ?— ha noz a vije anezhi a-barzh pell. Dre chañs ne oa ket gwall bell an aerborzh diouzh an ti, berr e vefe, ha ne goustfe ket re gêr din. Ne oa ket ar priz-noz c’hoazh, a respontas ar blenier din pa c’houlennis. Daou euro warn-ugent memestra. Ma, ne rae forzh, paet mat e vezen bremañ, ha Gwenola ivez a drugarez d’ar c’hentelioù-skoazell a roe da vugale ar binvideien.
Dirak ma zi e chomis ur pennadig, souezet ; un dra bennak ne oa ket evel boaz.

***

N’en doa ket soñj pelloc’h. Ur voger a oa en e eñvor, ur voger wenn n’helle tremen dreist. Ha gouzout a rae e oa ret dezhañ koulskoude, hogen re ziaes e oa, re boanius. Yen e oa dezhañ, e choug war an erc’h, ne oa ket evit santout beg e fri ken, na penn e vizied. Ret e oa kavout tommder, dont a-benn da sevel. Kavout tommer. Fiñval, treiñ, mont war-sav, bale, daoust d’ar boan, daoust dezhañ bezañ ken kollet ha biskoazh. Petra a oa dirak e di ? Perak e oa bet souezhet ? Petra ne oa ket evel boaz ? N‘hen doa ket soñj, met pouezus e oa, gouzout a rae e oa pouezus. Petra ober ? Penaos kavout respontoù ? Ret e oa dezhañ kaout soñj. Re bar e oa an holl vogerioù d’ar re all, ar straedoù a oa o c’hoari gantañ, o cheñch plas tra ma yae. Anavezout ar rae ar c’harter koulskoude. A-gleiz ? Ket, a-zehou. Kenderc’hel a rae an daeroù da redek, ha skornañ a raent war e zivjod. Kavout tommder. Mezv e oa ? N’hen doa ket soñj eus an disterañ banne. Petra oa gantañ ? Dramm ? Nann, ket abaoe ar skol-veur, kalz re bell a oa evit ma vefe se. Petra neuze ? Alzheimer ken yaouank ? Forzh petra… Ne zivere netra diwar e zaouarn ken. Hag aze eo e verzas, en em rentas kont. Ruz e oant, ruz gant ar gwad, ruz evel an diaoul. Ha re vat e ouie petra e oa. Gwad Gwenola.

2.

Tra ma’z ae dre ar straedoù didud ha dianav dezhañ e klevas sonereh. Ur sakso e-kreizh an noz ? Ne oa gouloù ebet er straed war-bouez slêrijenn yen al loar a-dreñvar c’houmoul teñval. Ket. Aze, a-dreuz ur gaelig a-rez d’ar riblenn e tarnije ur skleurenn. A-feur ma tostaen e kleve sklaeroc’h an notennoù, al lusk, ar rikimanoù, ar sonerezh. Donezon a oa er c’hav-se, a-dra sur. Harpañ a reas e gein ouzh ar voger, e-kichen ar gael —ne weled netra dedennus drezhi— ha selaou. Baker Street. E toull an noz, skornet e izili ha revet e galon, taget gant ar yenijenn c’hoazh dindan lagad euzhus al loar peuzc’hann e voe trec’het gant ar sonerezh, he foan hag he c’hlemm. Hep gouzout dezhañ en em gavas war e zaoulin, daeloù o redek par ma c’hallent war e zivjod, didrouz.
O leñvañ e oa c’hoazh pa erruas an iskisañ den en doa biskoazh kejet. Ur pezh-mell tog uhel a oa gantañ pintet war e benn, e vourroù a oa diskennidi da re Zali a dra sur , ur roched ruz flamm a oa war e gein. Ha ne oa ket e neuz an iskisañ, evel a zizoloas da c’houde. Pe kerkent, evit lavaret gwir.
“Eta ma den mat,” emezañ,
‘Chomot ket amañ peurbad ?
Deuit kentoc’h ganin…
D’ar goudor ho kasin ! »
Hag eñ da gemer e vrec’h ha d’e lakaat da sevel.
“Setu, amañ, gwelloc’h,” a lavaras,
Gellout a rin dont ganeoc’h.
Anavezout a ran ul lec’h.
A vo d’ho kwaleur trec’h ! »

E heuliañ a reas hep gouzout re vat ma oa un huñvre pe ar gwirvoud. Poan en oa c’hoazh avat, ha yen-ki e oa dezhañ. Hogen piv a c’hell lavar n’heller ket hunvreal poan, yenijenn hag anken ? Galloud ar spered war ar c’horf, daoust da Nietzsche. Dirak ur c’hozh tavarn ec’h errujomp a-benn ur mare. Touet en defe bet e oa serr, panevet an nebeud a c’houloù a c’helled spurmantiñ a dreuz ar boultren a c’holoe ar prenestri. Tre ez ejont neuze.
« Demat deoc’h tudoù !, a huchas egile
Plas a chom evit ho kwelañ pratikoù ?
Ma banne am bo evel boaz
Hag eñ ivez, n’eus ket da choaz ! »
Daoust dezhañ bezañ eno evit ar wech kentañ ne zeblantas ket souezhet an nebeud tud a oa, hag azezañ a rejont. Pep a vanne Talisker a oa ouzh o gortoz.

Penn-kentañ ur romant-polis, un dra ouzhpenn war listennad an traoù a leunio ma amzer ?





Yezhahudur

15 04 2010

Plijadur ha kemmadur
Hudur bed ar yezhadur ?
Reizh ha gour ha lavarenn
Ma rannig-verb ez araogenn ?

Barennig-stagañ c’hadal
An anv-gwan o c’hedal
Kerkent aet ar ger-mell kuit
E vez kevrennek, me lâr dit !

Kevreañ hag ereañ
Al liesterioù reizhañ
Displegañ betek bout klañv
Ar verb karout en tu gouzañv

Raganv o perc’hennañ
Derezioù an doareañ
Doare-gourc’hemenn em skouarn
“Huch ma anv gwan ha kadarn !”





Skrivagnerien

15 04 2010

Goulenn a rae Stefan an deiz all petra e oa bezañ ur Skrivagner, pe petra ho lakae da vezañ lakaet da skrivagner kentoc’h, difoc’het diouzh ur skriver. Piv a lavar n’eo ket resis geriaoueg ar brezhoneg ? Darbet eo bet din respont gant un evezhiadenn meur a-wech, kent diverkañ ar pezh am boa skrivet, a oa re luziet, evel ma oa ma soñjoù.  Gwir eo eo diaes termeniñ piv a zo skrivagner a piv ne ra nemet lakaat gerioù an eil re war-lerc’h ar re all.

Evidon me eo sklaer un dra: skrivagner e vezer pa vezer lennet. Gellout a reer duaat pajennadoù ha pajennadoù, ma n’eus nemedoc’h ouzh o lenn n’eus ket ur skrivagner ac’hanoc’h, un danvez-hini marteze, met ur skriver hepken evit mare. Ur skrivagner a vez lennet, hervezon; ne vez roet enoran titl-se nemet d’ar re a zo deuet a-benn da skrivañ mat a-walc’h da zedenn tud, da gas anezho eus ur penn eus an istor d’ar penn all. Ar vrizskrivagnerien ho lakao da baouez e kreiz, dre ziouer a zonezont marteze.

Dre se e lavaran amañ tamm pe damm eo an embanner a zivizh ma ‘z oc’h ur skrivagner pe get. Ma ne vezit ket embannet ne vo ket kalz tud da lenn ho skridoù, hag e bed ar brezhoneg nebeutoc’h c’hoazh. Koulskoude e c’hell skridoù paour-razh tremen, ha bezañ embann, dre ziouer marteze. War an tu all eo aes bremañ skignañ e destennoù war an Etrerouedad, kalz aesoc’h eget na oa an emembann (sic), postañ arc’hant en ho skridoù, hep gouzout re vat ma vezint gwerzet. War Internet d’an nebeutañ n’hoc’h ues ket da baeañ. Gant ar berzh a ra an e-levrioù (pe Levrel, pe ebook, pe lennerezh-tredan pe me-oar-me) e vo aesoc’h aesañ kinnig testennoù a vezo lennet evel forzh pe levr all. N’eo ket anat an difoc’h neuze, bremañ ma c’hell skrivagner ha skriver tizhout an dud. Met gouest e vo ar skrivagner d’o derc’hel, d’o lakaat da zont da glask skridoù all.

An tu arzel a c’hellfer arguzenniñ devezhioù-pad. Piv a c’hell barn an holl levrioù ? Traoù zo a blij da lod ne blijont ket da lod all (eh, berzh a zo gant Twilight, hañ…), diaes keñveriañ Dickens ha Rowling, ha koulskoude ez eus skrivagnerien eus an daou. Techet e vefent da ‘skrivagnelaat’ unan en defe ijin, da zifoc’hañ diouzh ur c’hazetenner a zle adkas ar fedoù. Ijin en istor pe ijin en doare d’e gontañ, ijin gant ar yezh. Ur skrivagner a c’hell c’hoari gant ar gerioù, a c’hell mont pelloc’h gant ar yezh eget ar pezh a c’hell ur c’hazetenner ober, peogwir n’eo ket ar mennozh a zo pouezus bepred, met an doare a-wechoù. C’hoari re gant ar yezh ne servij da netra kennebeut, gwir eo, met ne vo ket touellet al lennerein gwall bell: ma n’eus dedenn ebet gant ho skrid ne vo ket lennet, pik.

Skrivagner e vezit neuze pa vez mat a-walc’h o skridoù evit ho lennerien. Ur skrivagner mat a zo un afer all.

p.s.: emañ ar bed a-enepdon, mont a reomp d’ar preti fenoz da lidañ deiz-ha-bloaz an tadig, n’ouzon ket re da bet eur e vin distro neuze n’ouzon ket m’am bo amzer da lakaat traoù all hiziv  >__< Ma, gwell a se evit ma c’hof memestra ^^





Un tammig a bep-tra

10 04 2010

D-2, tamm pe damm, hehe ^^, hag evel-just e krog an amzer vrav, ur spont: tomm eo an amzer, zero koumoulenn. Argl. N’on ket boaz ken ^^ N’eus ket tu da lavar e vefe gwall zisheñvel an amzer amañ, n’eus ket bet kement-se a c’hlav (chañsoù ‘zo e vefe bet muioc’h e Breizh :p), met yenoc’h e vez peurliesañ, ha daoust ma kaven e oa yen Roazhon e-keñver Kemper dija eo ret din anzav eo yen-sklas ar goañv dre amañ (ha c’hoazh, war a seblant eo bet dous ar bloaz-mañ oO). Erc’h a a zo bet e-pad meur a zevezh, ha skorn war ar straed, dispar pa saver da vintin da vont d’ar Skol-Veur. Ne oa ket bet klevet komz eus se ganeoc’h sur ‘walc’h, met darbet e oa bet d’ar vro a-bezh bezañ gennet e-pad ur mare peogwir e oa aet an holen evit ar goañv a-bezh e div pe teir sizhunvezh, ha ne oa ket tu da gaout muioc’h ^^ Aha, erruet e oan e Dulenn gant ar c’harr-nij an devezh a-raok ma vefe serret an aerborzh, un taol-chañs evit ur wech.

Mat, trawalc’h gant an amzer marteze ^^ N’am eus ket kalz amzer (haha) aze diouzhtu (pedet omp da zebriñ adarre ^^), skrivomp ur varzhoneg neuze ^^

Kresket

Gouzout a raen, ha me ganet, ha me krouet
Gouzout a raen ne vefed ket aze bepred
Gouzout a raen, ha me kresket, ha me desket
Gouzout a raen em lezfed da vont gant ma red

Klevet am eus, ha me ganet, ha me krouet
Klevet am eus holl ho kerioù karantezus
Klevet am eus, ha me kresket, ha me desket
Klevet am eus ar c’holl ha gounidoù frouezhus

Gwelet am eus, ha me ganet, ha me krouet
Gwelet am eus levenez drant hag anken yen
Gwelet am eus, ha me kresket ha me desket
Gwelet am eus n’a ket an traoù ’vel a fell din

Klasket am eus, ha me ganet, ha me krouet
Klasket am eus bezañ ar gwellañ ma c’hallen
Klasket am eus, ha me kresket, ha me desket
Klasket am eus krapat an disterañ torgenn

Dastum a rin ennon, adc’hanet, peurgrouet
Dastum  arin ennon frouezh dibar ho kalon
Dastum a rin ennon, desketoc’h, peurgresket
Dastum a rin ennon ar garantez difonn

Kimiadiñ a rankin, adc’hanet, peurgrouet
Kimiadiñ a rankin palez ho tenerded
Kimiadiñ a rankin, desketoc’h, peurgresket
Kimiadiñ a rankin da vont herr dre ar bed

Deskiñ a rin moarvat, adc’hanet, peurgrouet
Deskiñ a rin moarvat ’vez kened e pep lec’h
Deskiñ a rin moarvat, desketoc’h , peurgresket
Deskiñ a rin moarvat he diskoachañ divec’h

Krouiñ a rin deoc’h, adc’hanet, peurgrouet
Krouiñ a rin deoc’h gant ma dorn, ma spered
Krouiñ a rin deoc’h, desketoc’h, peurgresket
Krouiñ a rin deoc’h ur bed bravoc’h bepred

Ya, yen ha din, evidon me e klot, evel riz, gris ha… titich (pe pich, super ar skouerioù >.<), yen eo din Zidane a zo ur farsadenn a ra berzh er gêr ar goañvezh-pad ^^ Marteze e c’hellfe bezañ farsus lakaat un diellfennañ eus distagadur ur barzh e penn-kentañ e varzhazoù (varzhazoù ? Pebezh yezh dispar ^^). Komzet hon oa eus se dija, met sevel a rin un tamm pennad diwar benn traoù iskis ma brezhoneg ur wech bennak, eus ar farsusañ e c’hell bezañ en em ziellfennañ ^^ Pe diellfennañ ur varzhoneg skrivet ganin, da welet ^^ Traoù farsus a c’heller ober 😉





Levrioù adarre (petra ‘ha ma re’ ?)

9 04 2010

Aha, dre forzh skrivañ evezhidennoù ha respont da lod  a-gleiz hag a-zehou n’ouzen ket mui m’am boa skrivet ma notenn bemdeziek ^^

Petra hiziv neuze ? Emaon o soñjal kalzig diwar-benn bed an embann hag al levrioù er mare-mañ (dre ar c’haozeadennoù amañ hag war A! Lenn…, da skouer), ha pennadoù all a vo a-benn nebeut hep mar war an afer-se… Met ket fenoz, karedig, poan-benn am eus. ^^ Hogen er metoù-se e chomin  memestra.

Un dra a gavan dedennus gant ar fed skrivañ a zo e vez skrivet evit unan all. An holl skridoù a vez evit unan all, pe romant pe varzhoneg pe zeizlevr e vefe. Den ne skriv e zeizlevr evitañ diouzhtu. Pa vo adlennet ganeoc’h diwezhatoc’h e vo un den all ac’hanoc’h, hag ho po aze ul luc’hskeudenn eus ho soñjoù d’ar mare-se, dalc’het difiñv ha digemm. Ma, evit unan all neuze. Hag aze emañ ar pep dedennusañ. Pa skrivan ur frazenn, pa zibaban ma gerioù ha ma ereadurezh e fell din lavar un dra bennak, hag eo sklaer-tre em spered ar pezh a fell din lavar. Met daoust ha komprenet e vo ? Ha pouezusoc’h c’hoazh marteze, daoust ha komprenet e vo evel a felle din ? Marteze e vo kemmet ar ster un tammig, ket kalz a dra, met ne vo ket an arliv a felle din gant an dudenn-mañ tudenn, marteze e vo disheñvel ar santad a vezo evit an tudennoù, marteze e vo disheñvel ar bed.

N’on ket eus ar skrivagnerien a daolenn pep tra betek an disterañ munud. Plijout a ra din ijinañ tudennoù, hag o zaolenniñ, met plijout a ra din lezel un tamm plas d’an ijin. Setu perak ne lakain ket amañ tresadennoù am eus graet eus lod anezho (evit ar fun, neketa ^^), gant ar spi am eus e lennot al levr (Stefan, ma ne rez ket ez eus ur gudenn e lec’h bennak ^^’). hag e vint krouet en ho penn. Marteze on techet da lavar re nebeud just a-walc’h, peogwir eo anat em fenn. Ur wech ar mare e paouezan gant ar skrivañ hag e klaskan bezañ ul lenner o tizoloiñ an destenn, hag e klaskan penaos e c’hellfe ar pezh am eus skrivet bezañ treuzkomprenet, ha c’hoarvezet eo din cheñch traoù evit bezañ sur ne vefe mar ebet gant ster ma frazennoù. Gellout a ran amprouiñ al lusk ivez, daoust din gouzout ar pezh a c’hoarvezo ^^

N’eus netra gwelloc’h eget reiñ ar skrid da lenn da lod all evel just, met eus an dud torr-revr na blij ket dezho diskouezh labourioù hanter-c’hraet on ivez. Koulskoude on gouest da glevet rebechoù (boh, ne blij ket din, met selaou a ran), ha plijus e kavan c’hoari gant ar gerioù da gavout doareoù gwelloc’h da lavar an traoù. Gant lusk an destenn ez on ankeniet muioc’h eget gant ar c’hompren, e gwirionez. Diaes eo sevel ur c’hempouez etre mareoù a vefe re sioul, mareadoù taolenniñ hepken, ha mareoù all a vefe re a draoù o c’hoarvezout enno er memes koulz. Ha skrivañ SF ne sikour ket. War un tu ne fell ket din displegañ pep tra, hag e kavan gwelloc’h en ober dre an tudennoù ma c’hellan, met penaos an diaoul on sañset lakaat tudennoù da gomz diwar benn istor an douar hag he sistem politikel pa n’eus netra da welet gant ar pezh a c’hoarvez evito ?

Alese an aezamant a zo gant heuliadoù, pe skrivañ e bedoù a zo anezho dija. Ma skrivfen ul levr e bed Star Wars ne vefe ket dav din displegañ petra eo un Jedi, ur Sith, ur sabrenn-lazer, rak anat int holl. Me diouzh ma zu a ran displegañ traoù d’al lenner, pe beuzet e vo buan. Plijout a ra din ivez ober pennadoù hir hep envel an tudennoù, klask lakaat al lenner da gompren diouzhtu piv int, pe, er c’hontrol, e lakaat d’en em c’houlenn e-pad meur a bennad piv an diaoul eo an dudenn-se hag a belec’h emañ o tont, e doare un thriller un tammig marteze. Kalz c’hoarioù a c’heller c’hoari gant al lenner, ha klask a rin souezhañ. N’eo ket gwall farsus pa vez divinet pep-tra en a-raok.

Hogen en ur skrivañ ez eus un nebeud soñjoù a fell din treuzkas ivez, un nebeud traoù damguzhet gant ar gerioù, evel ma vez bepred. ‘M eus aon e vezo komprenet a-dreuz penn da benn gant tud ‘zo (gwelet ‘vo buan), met war an tu all e kavan mat e c’hellfe pep hini kaout e soñj, ha dre se ivez on bet desachet gant ar studioù lennegel. Dre ma skriver evit tud all n’ouzer morse penaos e vo lennet an traoù ganto, peseurt kementad eus o buhez dezho a vo adkavet ganto er skrid, peseurt darvoudoù o do un dalvoudeezh ispisial evito. Hag ur wech ouzhpenn e plijfe din gouzout, lenn ali an dud, ar pezh o deus soñjet ! Un dra a zo sur, pa vin distro e vo barnet levrioù ganin amañ.





Yezhadur #3

8 04 2010

N’eo ket yezhadur da vat, geriaoueg kentoc’h… Met gellout a ra terriñ ma revr kement-all. Ket evel lenner da vat, met pa skrivan kentoc’h, rak fellout a ra din bezañ komprenet, ket treuzkomprenet. Neuze:

Riklus ≠ Risklus !

Pa gleven lod o komz eus mont d’ar poull-risklañ e Roazhon em lakae da c’hoarzhin (en diabarzh, ne ran ket goap eus an dud, memestra ^^). Ma, risklus e c’hell bezañ, met ur poull-riklañ eo kentoc’h  ^^ (pe ruzikat, evel-just, m’ho peus divizet bezañ hegasus 😀)

Risklus: arvarus, dañjerus

Riklus: a c’heller riklañ warnañ (zwiiiiip !), a c’heller fiñval traoù warnañ hep na frotfe, hag all

Agnagnagna, a glevan dija, emañ e geriadur Favereau, hag evel eil-ster evit risklañ ‘barzh an Here emañ merket ‘sellet ouzh riklañ’…Ya, gwir eo marteze, hogen diazezet eo hini Favereau war an implij pemdeziek… A zo fall ^^

Hag un difoc’h a zo etre un dra risklus hag un dra riklus peurvuiañ, neketa ? N’eus ket ? Pa vez riklus e vez risklus ivez peurliesañ, ha ket ar c’hontrol ? Beñ setu perak eo bet dalc’het ur ger evit an 2 ster gant ar yezh-pobl, peogwir ez eus bet graet un heñveladur. Ha n’eus ket eus an heñveladur-se bepred ! Pa fell din lavar eo riskl-us un dra bennak peogwir ez eus ur riskl, neketa, ket ur gwiskad skorn >_<

Riklañ/risklañ, aes ober ar fazi, dre gomz dreist-holl, met daou c’her a zo, tudoù, greomp ganto ! A-du emañ an Ofis ganin ouzhpenn-se 😉

*sponsoret eo an notenn-mañ gant strollad ar c’heriaouerien dorr-revr*





Filmvagner

22 03 2010

Farsus eo gwelet arzourien o labourat. Hiziv e oan o sikour adarre evit ar film a gomzen anezhañ derc’h, da lavaret eo straniñ ha gortoz a-hed an deiz, tamm pe damm. Ma, dedennus memestra gwelet anezho o komz e-pad ken pell eus pelec’h lakaat ar gouloù, ha pegen kreñv, ha peseurt liv, hag all, divizout da c’houde e pelec’h e vo lakaet ar c’hamera (n’eus nemet unan ganto, ret eo filmañ hag adfilmañ diwar kognoù disheñvel neuze, da lavaret eo ober an hevelep lodennoù c’hoazh hag adarre)…

Istor ar berrfilm ? Ur skrivagner diawen, gennet dirak e bajenn wenn ! Haha ! Ne oan ket o soñjal er film ha me o skrivañ an deiz all, koulskoude. Hogen dedennus eo gwelet an dibaboù a vez graet ganto, ha soñjal eo evel skrivañ, un tammig. Pa zibabomp ni (ya, lakaomp ez eus ur skrivagner ac’hanon, memestra, pe un danvez-skrivagner d’an nebeutañ) ar gerioù e tibabont int ar gouloù, pa droomp hor frazennoù e cheñchont lec’h d’ar c’hamera, pikoù ha virgulennoù a zo hon talennoù o cheñch, ho frammoù hon rannbennadoù. An diforc’h o vezañ n’eus aktour ebet dirazomp, hag e krouomp holl o zrivliadoù. Dedennusoc’h a-wechoù eget displegañ e-pad 10 munutenn ar pezh a fell deoc’h gwelet an aktour oc’h ober. Hogen gellout a ra tud all degas traoù n’ho pefe ket soñjet, traoù nevez hag o fersonelezh. Mat eo bezañ digor d’ar soñjoù all, digor war ar bed ivez, d’am soñj. Kalz skrivagnerien a lavar e kavont o awen er vuhez pemdez, er bed tro-dro dezho, skrivagnerien gwirvoud ha lod faltaziusoc’h. An disterañ tra a c’hell lakaat an ijin da vont. Setu perak eo pouezus lenn, ivez, d’am soñj. Evit kaout soñjoù nevez. Gwelloc’h ‘vefe evel-just ma c’hellfemp dibab e-touez kantadoù a levrioù nevez e brezhoneg, peadra da blijout d’an holl ha da aweniñ yezh ha stil ar skrivagnerien pe an danvez-skrivagnerien, met graet ‘vo gant ar pezh a vo, ne dalvez ket ar boan lakaat palioù d’ar yezh ne vint tizhet biken.

Ma, geo, mat eo lakaat palioù uhel, kement hag ober, ha strivañ da vont an tostañ diouto, met arabat mont re bell ganti, ne vo morse kant milion a dud o komz brezhoneg, ha n’hon o morse kement a skrivagnerien eget ar galleg, ar rusianeg pe ar saozneg. N’hon eus ket ezhomm kennebeut. Diwar ar c’hantadoù a vez embannet bep bloaz e galleg n’eus nemet un darn vihan eus al levrioù a vez dalc’het soñj anezho, a zo talvoudus e mod pe vod. Mat e vefe deomp kaout kement a levrioù mat (ar pezh am eus lavaret dija pa gomzen eus ar filmoù hag all), ar pezh a zo posubl, kentoc’h eget kement a levrioù hepken, hep soñjal en o zalvoudegezh lennegel. Evit poent neuze e vezan awenet gant al levrioù a lennan e saozneg, a zo tostoc’h o ereadur d’ar brezhoneg a-wechoù eget na c’hell ar galleg bezañ (houeskoc’h eo ereadurezh ar saozneg, memestra). E pep levr ez eus soñjoù da gemer, traoù da zeskiñ ha teknikoù dezrevell da verzout. Ha gant ar stummadur lennegel am eus e seblant din ez on efedusoc’h o skrivañ ivez, pa gomprenan penaos e c’hell traoù zo bezañ lennet, ha war meur a live. An hevelp istor adarre, ul lenner eo ar skrivagner, evel ma ‘z eo an den o filmañ ur seller da gentañ.

Poent eo din distreiñ d’ar film, neuze (lodennoù anezhañ a c’hoarvez diouzh an noz ^^), gant ar spi kavout enno fulennoù da entaniñ ma awen, ur wech ouzhpenn, pe da vagañ he zan, d’an nebeutañ.





Ne skrivin ket fenoz.

20 03 2010

N’ouzon ket mat petra lavar, gwenn e chom ar bajenn dirazon, gwenn e chom ar skramm hag ar varennig o wilc’hañ war erc’h glann ar parkad goullo. Dont a ra gerioù em fenn, gerioù a-vil-vern, dont a ra frazennoù zoken, hogen netra dedennus, netra na c’hellfen rannañ, netra na dalvezfe ar boan lakaat ma bizied da fiñval. Ha mont a ran a bajenn da bajenn, evel pa vefe warno ar pezh am eus da skrivañ, ha n’am befe nemet lakaat minenn ma c’hreion warno evit kavout ma awen. Hogen gwenn e chom pep hini, ken gwenn an eil hag eben pe wennoc’h zoken. Evel ul loenig spontet e troan ar pajennoù buanoc’h buanañ, an aon o tont ennon, emañ ar munutennoù o tremen, emañ an eur o tostaat, n’am eus skrivet ger ebet c’hoazh, n’am eus ket kroget, n’am eus graet netra.

Soñjal a ran neuze er pezh am eus graet hiziv, ur c’holl amzer, n’eus netra da gontañ, n’eus netra da lavar, un druez, daoust ha ken goullo eo bet ma devezh ? Lennet am eus koulskoude, lennet ha treset, chomet da straniñ war an Etrerouedad, war ar wienn a vrasañ bemdez, savet gant kevnid diwelus ha diniver. Aet on da brenañ ur bloc’had pajennoù gwenn nevez, folennoù din da dresañ, paper adimplijet, ar Big Green Sketch Pad (an trede e gwirionez). Treset am eus ennañ endeo, tresadennoù evidon, tresadennoù evit tud all, tresadennoù na vint biskoazh diskouezet, tresadennoù a vez skanet. Aet on pelloc’h gant krouidigezh tudennoù a zo bet o pourmen ‘barzh ma fenn e-pad pell bremañ. Lakaet am eus un dremm resisoc’h war tudennoù am eus lakat da vevañ a hed degadoù a bajennoù, da vezañ tostoc’h diouto marteze. Prenet am eus levrioù ivez, lod da brofañ, lod da lenn, da reiñ boued d’am spered, da vouetañ ma awen, da lakaat dour-tan e keflusker ma c’halon. Ul lenner eo ar skrivagner, n’eus netra gwiroc’h, ha spi am eus e vo ken plijet an dud o lenn eget ma’z on o skrivañ. Gouzout a ran e vefen bet laouen, me. Evel boaz e ran ar pezh a blij din, ha gwazh-a-se evit ar re na blijo ket dezho. Koulskoude e chom labour c’hoazh, hag e adlennan, hag e adlennan c’hoazh  kentoc’h eget klokaat ar pezh am eus da ober.

Ha treiñ ha treiñ a ra an nadozioù, ha tik ha tak, cheñch ar sifroù. War gorn ma urzhiater e welan an amzer o tremen, an devezhioù o paseal. Gouzout a ran eo trawalc’h din kregiñ, e teuo ar gerioù o-unan, n’am bo striv ebet da ober ken. Gouzout a ran ha ne ran ket koulskoude. Daoust ha mat a-walc’h e vo ? Daoust ha talvezout a ra ar boan, m’eo da cheñch pep-tra da c’houde ? Daoust ha lennet e vo ? Daoust ha dont a raio tud da welet ac’hanon fenoz, ha daoust ha chom a raint un tammig pelloc’h, da lenn ar pezh am eus bet da lavar ha da reiñ o soñj ? Seblantout a ra din bezañ adkavet tud am boa kollet un tammig, ha dizoloet lod all. Cheñchent eo ma bedig penn-da-benn e doug un nebeud sizhunvezhioù. Ma bedig din-me, evel anv ur blog a zo bet, ken gwir. C’hoant am eus ober eus hemañ unan gwir ivez, gwelet al levrig-mañ o kreskiñ tam ha tamm, redek ha deredek e-pad sizhunvezhioù ha mizvezhioù evit ar blijadur a vo pa c’hellin treiñ kein ha sellet a-dreñv din, gwelet al labour a zo bet graet kentoc’h eget an hini a chom da ober. C’hoant am befe bezañ talvoudus, ha spi am eus e vin, mall a zo warnon gwelet tud, ha sevel raktresoù, c’hoant am eus da ober, c’hoant am eus krouiñ.

Dont a ra ar gerioù, dont a ra ar soñjoù, n’ouzon morse pezh a vo er frazenn a-zeu, n’ouzon ket ma vo mat pe ma torro pep-tra, met ma ne zalc’han ket da vont n’hellin biken echuiñ, n’hellin biken kenderc’hel. Ret eo din kenderc’hel, ret eo din skrivañ, ret eo d’ar soñjoù-se dont ‘maez eus ma spered, ret eo din o skrivañ evit o lakaat da dalvezout. C’hoant am eus skrivañ, pebezh plijadur, c’hoant am eus krouiñ frazennoù n”int bet biskoazh krouet, lavar traoù e doareoù n’int bet biskoazh implijet, c’hoant am eus da gas ma ijin war-raok. C’hoant am eus da zizoloiñ traoù nevez, en ur glask er geriadur, en ur lenn war internet, c’hoant am eus lammat a c’her da cher, nijal a ster da ster, a genaroud da zeveradenn. C’hoant am eus e vefe un dra benak da lenn fenoz, evel ma zo bet bemnoz, c’hoant am eus e teufed amañ da gavout ma c’honerioù, ha da vont gant ur mousc’hoarzh, pe un huanadenn, c’hoant am eus cheñch ac’hanoc’h e mod pe vod, hag ho lakaat da soñjal, perak ket ? C’hoant am eus d’am lakaat da soñjal ivez, ha gouzout a ran ez on disheñvel bemdez, ez an war raok gant pep ger, daoust pegen sot e c’hell bezañ.

Ha plijout a ra din lenn hag adlenn ar pezh emaon o skrivañ, en ur soñjal pegen sot e c’hellan bezañ, hag o lakaat ma evezhiadennoù en destenn diouzhtu, kentoc’h eget brammat uheloc’h eget ma revr (a zo uhel a-walc’h memestra). Spi am eus ho peus plijadur o tont d’am gwelet, ha m’ho peus an disterañ tra da lavar em eus spi en grit. Spi m eus n’eo ket re zigomprenus ar frazennoù tort, rak gouzout a ran e c’hell seblantout anat din padal n’eo  ket. Ho kwelet a ran o tistreiñ ha plijadur a ra din, ma derc’hel a rit da vont, ha da gaout spi en dazont. Spi am eus e plijo deoc’h troioù kaer Syra, Kilan, Liz ha Naobi, hag an holl re all. Spi am eus e plijo deoc’h an tresadennoù a zo da zont (prometet eo ! Pa vin e Breizh e labouro ar skaner non-stop). Ret ‘vefe din kontañ pet gwech em eus impljet ar ger spi war ar blog-mañ. Kalz re sur a-walc’h, ha koulskoude on un den leun a spi, e pep keñver. Zoken er mareoù fallañ e welan tuoù mat, peogwir on re speredek evit gwelet un tu eus an traoù hepken, met re sot evit ober tra pe dra. E keit se e kendalc’h a stered hag ar planedennoù da vezañ krouet gant ma gerioù, ha e kendalc’h listri ken divent ma n’eus ger all ebet da implij d’en em gannañ etrezo, hag e kendalc’han d’en em c’houlenn ma ran an traoù evel m’eo dleet.

Digarez neuze ma ‘z oc’h deuet fenoz da glask tra pe dra da lenn e brezhoneg amañ, rak me ne skrivin ket fenoz.





Danevellomp.

16 03 2010

Un tammig danevell am eus adkavet war ma fladenn-galet. Ur pemp mil ger bennak eo, hirik evit bezañ lakaet war ur blog marteze, met n’eo ket aes da droc’hañ a lodennoù dedennus. Un hollad eo, lakaomp. N’eo ket ur skouer eus ma doare-skrivañ boaz, kalz sec’hoc’h al lusk hag ar frazennoù, tostoc’h d’un doare skrid-emskiant. Klasket am boa c’hoari gant al lusk, ha mont a dudenn da dudenn (ar pezh a ran c’hoazh, da welet ma ‘z on gouest da lakaat al lenner da gompren eus piv ‘maon o komz hep en lavar… ha c’hoari gant se !). Teñval an istor ivez, teñval ha lous. Gellout a rit lavar ho soñj m’ho peus kalon da lenn !

Du

1.

“N’eo ket un afer etre te ha me, paotr. N’em eus netra da welet gant ar pezh a c’houlenner diganin. Ha n’em eus netra da welet ganit kennebeut-all. E-giz-se emañ ar vicher, hag e-giz-se ez a an denelezh war-raok, en ur lezel lod a-gostez, lod en a-dreñv, lod kouezhet war an hent, un hir a hent, un hent ne vo fin ebet dezhañ war-bouez fin an den e-unan. Ha setu me o treiñ da brederour. Forzh petra. Ul lazher prederour. Farsus, neketa paotr ?”

Den ne respont.

“Evel just ne respontez ket, diaes ‘vefe dit, hañ ? Graet mat al labour. N’eo ket e plijfe din muioc’h eget traoù all, ne dalvez ket kement hag ur fouzhadenn, sur. Met n’eo ket falloc’h eget traoù all. Kudenn ebet gant ma c’houstiañs. Hi eo am eus bet lazhet da gentañ. N’eo ket fall ar skeudenn, hañ paotr ? Nann, n’eo ket fall. Pa vin kozh, pe mar erruan kozh, lakaomp, e skrivin ul levr, gwelet a ri, ur sapre pezh levr eñvorennoù, ul levr skrijus. Peadra ‘zo. N’out ket an hini kentañ, paotr, ‘vi ket ‘ni diwezhañ kennebeut.

Kregiñ a ran an den da wiskañ e chupenn en dro. Ur chupenn c’hlas, dineuz. N’eo ket ur roched hag ur gravatenn a zo dindani, ur c’hozh t-shirt ha netra all, ur re vragoù jeans, ur re votoù lêr Mephisto memestra. Plijout a ra ar botoù dezhañ ; pouezus eo pa valeer kalz. Gwisket e chupenn gantañ e laka e ostilhoù enni. N’eus ket bet ezhomm a galz a dra. Ur gontell, un eil kontell e strad chakod e vragoù, un trede hini kuzhet e-barzh seul ar votez Mephisto kleiz. Kontilli n’o deus netra dibar, istor ebet dezho ; troc’hañ a reont, trawalc’h eo. E vanegoù a zo gantañ c’hoazh. Pouezus ar manegoù ivez, ‘forzh piv a oar se bremañ, re aes e vezer tapet ‘mod all. Pa vez klasket war ho lerc’h, ‘pezh ne oa ket c’hoarvezhet c’hoazh, dezhañ da c’houzout. Ar re a veze tapet gantañ ne vankent da zen peurliesañ. Ha ne vezent ket adkavet buan. Ur c’hav didud en ur c’harter hogos didud ivez, dindan un ti dismantret n’eus ennañ nemet un nebeud drameien bet tapet ganto muioc’h eget ma c’hellont gouzañv, kalz re evit gellout klevet an huchadennoù, pe dic’houest da ober an disterañ difoc’h etrezo hag ar re a glevont a –hed an deiz, tud o vouskomz en ho divskouarn, ijinadennoù o speredoù aet sod pell ‘zo.

Rak huchal a reont. Holl. Ha plijout a ra dezhañ, al lodenn blijusañ eo, ma ‘z eus unan. A-wechoù e gwirionez e soñj dezhañ e kav se plijus betek re, e vefe mat dezhañ mont da welet unan bennak. Met piv ? Mont da welet ur bredelfenner ha lavar dezhañ “Demat aotroù, plijadur am bez gant huchadennoù a re a lazhan, reizh eo ?” Ar re ne c’halvfent ket ar polis diouzhtu a lavarfe dezhañ e ya mat pep tra, marteze, piv ‘oar penaos e ya spered ar vezeien-se ? N’en deus ket fiziañs, forzh penaos.

Ar c’horf a c’hell chom aze. Ne vo den da zont d’e gerc’hat. Ha ne vo kavet liamm ebet gantañ. Disheñvel e vez gant pep hini, hervez al lec’h, an den, ar c’hoant, an amzer… Disheñvel-tre e oa bet an hini a-raok, hag an hini araokañ c’hoazh. N’eo ket eñ doare da “sinañ” e labour, ne ra ket se a-benn en diskouez d’ar re all. Ne soñj ket dezhañ bezañ un arzour pe tra pe dra a seurt-se.

Ul lazher eo, tra ken, ur muntrer, diverker, echuer, forzh petra keit ma vez graet al labour, ha paeet war-lerc’h. Evit se eo e ra kement-mañ. Aes eo bezañ pinvidik buan. Ne c’houlenn ket re, graet e vez al labour buan gantañ, ne fell dezhañ gouzout netra ouzhpenn. Neuze o deus fiziañs an dud ennañ, neuze e paeont hag e tistroont. Ha keit ma pado en devo arc’hant, e c’hello bevañ sioul, mont da welet ur c’hast ur wech an amzer, lezel anezhi o leñvañ e strad ar gwele p’eo echu gantañ. Ne blij ket ar gisti dezhañ da vat, met n’hellfe ket chom gant ur vaouez. Evitañ n’eo ket merc’hed ar gisti, na maouezed, na plac’hed, gisti ; ur varc’hadourez evel unan all, a vez paeet. Mar paeer keroc’h eo gwelloc’h, evel an tamm kig er gourvarc’had, evel pep-tra. Ne ra ket van.

Echu gantañ, peont eo mont. Pa laka e droad war bazenn gentañ an diri e well an nebeut boutailhadoù eoul a zo bet lezet da straniñ aze. Re aes, re glasel, met perak ket ? Gant an holl drammet a-us ne vo souezhet den ebet. Ha skarzhet e vo un nebeud loustoni a-ziwar ar bed-mañ. Skuilhañ a ra an eoul e pep lec’h. Pignat gant an diri a ra en ur skuilhañ c’hoazh. Diwall d’e votoù, memestra. Ne chomo ket kalz tra eus an ti. Un alumetezenn ? N’eus ket, n’en deus nemet e Zippo gantañ. Ne vanno ket e zirenn en eoul. Kavout a ra ur c’hozh tamm kazetenn, aet melen gant an oad, lakaat tan ennañ hag e vannañ war an eoul ledet, flaerius. Ha redek, didrouz. Met n’eus den ebet d’e welet, forzh penaos.

***

Gant e garr ez a da greiz kêr. Lec’hioù bet diouzh ar c’hiz pell zo, met ne chom enno nemet tud eus ar gwashañ, o deus kannet evit chom d’o lec’h, ha prest d’en em gannañ c’hoazh. Aze e vo paeet, ket e korn ur straed lous nag en ur salig a-dreñv ur bar, e-lec’h ma tañsfe merc’hed a-boan triwec’h vloaz, nann, se ne weler nemet er filmoù a-vremañ. Emgav en deus en ur c’hozh parklec’h, n’eo ket danzouar zoken. N’eo ket dav dezhañ dont ‘maez eus e garr, gortozet eo. Ur pakad a vez roet dezhañ. Ger ebet. Ne wirieka ket ar pakad. Fiziañs, n’eus nemet se a gont evit gwir.

Goude bezañ pellaet e renk e garr war gostez an hent, ur c’harr a vefe poent dezhañ cheñch, just a-walc’h. Digeriñ a ra ar pakad ha lakaat ar bilhedoù en e zoug moneiz, evel boaz. A-boan ma sell outo, ar sammad a zo hep mar. Ur c’hast a leñvo fenoz.

2.

E penn all ar gêr e tihun ur plac’h. Ugent vloaz d’ar muiañ-holl, leun a vuhez ar yaouankiz, c’hwek he mouez, dous he c’hroc’hen, kiget brav he muzelloù, divronn ront. Rouzet eo, du e blev, met gwer sklaer he daoulagad. Daoulagad a lakafe an disterañ paotr da blegañ dirazi. Met ne ra van gant ar baotred. Ar baotred a vez feuls, ne gont nemet o c’hoantoù evito, displijus int da flourañ, ha n’int ket plijusoc’h da welet. Truez he devez outo a-wechoù, ar re a soñj dezho bezañ brav, gasc’hoant. Ne gompren ket ar merc’hed a gav anezho koant. N’eus netra viloc’h —ha fentusoc’h evit lâret gwir— get ur paotr en noaz. Kaer o devo diskouezh o c’higennoù, m’o deus, atav e vo o zamm kalc’h o tont da vilaat pep-tra. Ne gred dezhi e vefe eus un Doue met ma vefe unan he defe un nebeud traoù da lavar dezhañ diwar-benn kement-se.

Ar merc’hed eo a blij dezhi. N’int ket finoc’h eget ar baotred ; ma, lod a zo ha lod n’int ket, paotred pe verc’hed, met brav int, d’an nebeutañ. N’eus netra kalet ebet dindan he flouradennoù, flour eo an holl stummoù, kromm, dous ar c’hroc’hen. Evel he hini eo o c’horf, gouzout a ra ar pezh a ra vat dezhi hag ar pezh ne ra ket. Ar merc’hed all n’int ket feuls evel ar baotred, int ivez a oar ar pezh a zo mat, int ivez a zo be gant paotred a-raok, met int ne yaint ket da welet lod en-dro. Hi a ranko. Fenoz, evel bemnoz. Fenoz e vo paotred c’hoazh, paotred a vo feuls, paotred a raio poan dezhi. Bewech he devez poan, met mousc’hoazhin a ra, evel m’eo dleet, hag huanadiñ, huchal un tammig, evel gant ar blijadur. Al leñvadennoù a zeuio diwezhatoc’h, pa vo he unan gant poan he c’horf, pe etre divrec’h ur plac’h all. Ur wech hepken he deus kredet leñvañ pa oa unan o palforsiñ anezhi. Hogen kendalc’het en doa kreñvoc’h c’hoazh, en ur c’hoarzhin, kunujenniñ anezhi. Paeet en doa, dezhañ e oa hi evit ar mare. Pell en doa padet, pell he doa leñvet, ha ne baoueze ket. Pa voe echu, goude ken hir amzer ma oa an deiz o tarzhañ dre ar prenestr lous, en doa bannet an den un nebeud bilhedoù ouzhpenn war al leur, o adkemer da dorchañ ar pezh a zivere dioutañ hag o bannañ warni, e lec’h ma chomjont peg un tammig. Ha choarzhin a rae. Gwiskañ en dro, lakaat e votoù, e chupenn, tanañ ur sigaretenn, butuniñ an hanter anezhi en ur sellet outi o leñvañ c’hoazh. Ha mont kuit. Biken ne zisoñjo penn hennezh, nag ar pezh en doa kontet dezhi e-keit m’he gwalle.

N’he deus ket leñvet abaoe. Ma ra plijadur dezho eo gwelloc’h chom hep ober. Loened gouez e teu ar baotred da vezañ pa vez o lost o ren anezho.

Poent eo dezhi hastañ ma ne fell ket dezhi erruout gant dale. Evezh a vez taolet outo gant ar vistri. Petra a c’hellfe ober, he unan hag hep an disterañ gwenneg, forzh penaos ? Met ret bezañ d’an eur, evel pa vefe o labourat en ur burev bennak. Yen eo an noz, met n’heller ket gwiskañ re. N’eo ket hi unan eus ar re a c’hortoz ar pratik astennet en he gwele. Ret eo mont d’e gerc’hat, e zesachañ. Lakaat a ra he du-muzelloù, hiraat he abrantoù, gwiskañ un nebeud pezhioù dilhad lêr ruz, a ziskouez mat ar peadra hep e ziskouez re. Ur gwir treuzwiskamant. Kaz he deus ouzh an “dilhad”-se abaoe ar wech kentañ m’e deus o gwisket. An nozvezh-se. Diverañ a ra al liv du dindan he daoulagad, kaset gant an daeroù. N’eo ket ar mare. Un tamm fichañ a ra d’he blev hir, adlakaat dremmlivaj un tammig. Mont er-maez a ra a-benn ar fin. Diwezhat emañ dija. Gwazh a-se, gwelet ‘vo, n’eus ket kement a dud d’ar c’houlz mañ eus ar bloaz. Aze emañ ar mestr ouzh he gortoz koulskoude. N’int ket bet pell.

Ur flac’had a ro dezhi. N’he devo ket arc’hant fenoz. Arabat leñvañ, gwashoc’h e vo.

“D’al labour,” emezañ. N’eus ket ton un urzh gantañ. N’en deus ket ezhomm, anat e seblant dezhañ e vo graet hervez e c’hoant. Hag emañ ar gwir gantañ.

An nebeut merc’hed all ne lavaront netra. A-boan ma sellont outi. Boaz int, ha graet he deus bet evelto. Lod o deus bet tapet gwashoc’h egeti, kalz gwashoc’h. Ne lavar netra ha mont d’en em lakaat ouzh peul ur gouloù-straed ne ya en-dro nemet a frapadoù. Ha gortoz. Yen eo dezhi, endeo. Tost eo dezhi kaout c’hoant ma teufe unan da gas anezhi d’ur gambr. Tommerezh a vefe sur a-walc’h, tommet e vefe gant unan eus al loened-se ‘mod all. Alies e chome lod merc’hed an noz-pad o c’hortoz, lod aet kozh, ne oant ket gwall vrav. Met hi a oa yaouank c’hoazh. Seul goshoc’h al loen seul vuioc’h e felle dezhañ bezañ gant ur yaouankizenn.

Setu ur c’harr. Met ne ra nemet trement, ne c’horrekaa ket zoken. Kollet er c’harter, emichañs. Ur c’harr all all. Poliserien. Den ne skarr kuit. Da betra ? Loened int, evel ar re all, deuet da balvata gant o dornioù blevek ha lart, evel ar re all, a gouezo war o freizh, o frikañ anezhi, o kas o huanadennoù hag o grozmoladennoù flaerius warni, evel ar re all.

N’int ket dedennet ganti, herzel a reont o c’harr dirak ur plac’h all. Pignat a ra hi er c’harr. Ne anavez ket anezhi.

Ha kirri all c’hoazh, hini ebet eviti. Lavaret ez eus bet dezho e oa erruet gant un nebeut munutennoù dale ? Kastizet eo ? Forzh petra. Yen eo dezhi. Gwell a-se, muioc’h e vo gwelet penn he bronnoù a-dreuz an tamm danvez moan a zo warno, gwriet ouzh al lêr. Marteze e harzo unan a-benn ar fin. Yen eo dezhi. Ur c’harr ruz, a-liv gant he dilhad, chañs a zougo dezhi. Ket, tremen a ra. Distro eo an hini a oa aet gant ar boliserien. Buan o deus graet. Ne oa ket kalz arc’hant ganto. Ur c’harr all, gorrekaat a ra tamm-ha-tamm kent chom a-sav dirazi.

“Pign,” emezañ. Ar ger kentañ a zo un urzh. Kregiñ a ra fall. Fall e krog bepred, ha ne ya ket war wellaat. A-boan serret an nor ganti e loc’h kuit. Gouzout a ra da belec’h emañ o vont, boaz eo moarvat. Koulz lezel anezhañ da ober. Bilhedoù a zo dirazi, war al leur. He heuz he deus lakaet war un nebeud re.

“Dastum, evidout eo.’ Gwelet en deus he selloù. Mousc’hoarzhin a ra. Cheñchet eo e vlev, koshaet en deus, met eñ eo.

“Lez ac’hanon amañ,” emezi,”Diouzhtu !” C’hoarzhin a ra ar paotr, dousig, ur c’hoarzh trist en deus, e gwirionez. Herzel a ra ar c’harr. Diskenn a ra hi, ar bilhedoù en he dorn. Ne blij ket ar re eus ar seurt-se dezhi, ar re “jentil”, a ro arc’hant hep goulenn netra, a fell dezho bezañ ho mignon, a lavar e komprenont. Den ne gompren, ha ne reont ket forzh. Ne blij ket d’ar vistri kennebeut. Eñ ne oa ket deuet abaoe pellig ‘zo.

Betek he lec’h e tistro war droad, fouret ganti an arc’hant en he heuz kleiz. Ha gortoz en-dro.

3.

Lezet en deus e garr kozh dirak un ti dirapar, en ur straed lous ha teñval. N’eus netra da laerezh ennañ, ar rodoù zoken n’emaint ket e stad vat. Mont da aveliñ e benn un tammig, mont da evañ ur banne bennak. En un davarn vihan e ya-tre. N’eus hogos den ebet. Serr e rankfe an davarn bezañ d’an eur-mañ. Met n’eus den o tont da glemm. Ur banne bier a c’hourc’hemenn. Ne blij ket an alkol kreñv dezhañ. Saouriñ a ra e vanne. Re fresk eo. Perak e servijont anezhi yen-sklas ? N’eus blaz ebet. Ma, ret ‘gortoz ur pennadig. Ne vo ket lakaet ar banne er mikro-skinoù, hañ ? Met n’hell ket chom re bell. N’eus ket mall warnañ, ket c’hoazh. Hogen n’eo ket mat chom da straniñ p’hon eus un tren da bakout. Echu ar banne. Ur bilhed war an daol gont. N’eo ket dav lavar kenavo, ne zistroio ket. Distro d’e garr. Ne fell ket da hemañ loc’hañ. Netra da ober. Treiñ a rae ar c’heflusker digudenn ur pennadig zo, ha netra ken bremañ. C’hwitañ a raio war an tren, sur. Perak eo chomet amañ ? ‘Maez eus e garr e ya, ha reiñ ur mell taol dezhañ ; ne servij da netra met vat a ra.

Ma, petra ‘zo gant ar c’harr ? N’eo ket nevez-nevez, met n’eus bet kudenn ebet evit ar mare. Perak fenoz ? Sevel a ra dor ar c’heflusker, ha sellet. Ken teñval eo ken ma rank mont da gerc’hat ul lamp er c’houfr. Aze, un neudenn a seblant diluget. Gwellomp bremañ… Mat eo, e dren en devo.

***

Didrouz eo ar porzh houarn. An tren diwezhañ eo moarvat. N’eus koulz lâret den ebet ennañ. Un den kozh tamolodet war e gador, ouzh an domerezh, o krenañ. Petra ‘maout oc’h ober amañ, tad-kozh ? N’eo ket ul lec’h evidout. Ur vaouez a zo azezet pelloc’h. N’eo ket ur goantenn, skuizh e seblant bezañ. N’eus forzh, ne oa ket e soñj merc’heta fenoz. Piv c’hoazh ? Ur studier gant e urzhiataer hezoug. Gwelloc’h dezhañ chom hep lakaat e sonerezh re greñv, mod all en devo da brenañ unan nevez. Den all ebet.

Mont a ra da azezañ, ouzh ur prenestr e laka e benn. A-benn nebeut e vanno kousket, luskellet gant fraoñvadennoù an tren kozh. C’hwezh an trenioù kozh a blij dezhañ, c’hwezh al lêr, c’hwezh an dud diniver bet o veajiñ enno. C’hwezh un amzer all, ma veze tu da gomz gant an dud en tren hep na barfe selloù du warnoc’h, ma oa tu da sellet ouzh ar gweledva hep kaout da c’houzañv sonerezh ugent sonvaleer disheñvel, dres kreñv a-walc’h evit bezañ hegasus-meurbed.

Ya, plijout a ra an trenioù-se dezhañ, e lec’h ma vez embannet ar porzh-houarn da zont gant un den gwirion, an hini deuet da wiriañ ho pilhed ur pennadig a-raok peurliesañ, pe an hini a zeuio d’en ober ur pennadig war-lerc’h, ket ur vouezh enrollet, frazennoù ne dennont ket da re wir zoken. Yen eo an trenioù nevez. Ar bed a bez a dro da vekanik, ur c’hozh ardivink yen, betek ar mare ma vo tu da vevañ ur vuhez penn-da-benn hep gwelet an disterañ boud bev. Marteze e vo lakaet an den en ur mirdi un deiz bennak. Homo sapiens sapiens, hag ur banellig dindan, gant lizherennoù stouet, “Ur sapre toull-revr”. Imoret fall eo, gwelloc’h menel kousket. Dihunet e vo gant embann e di-gar. An hini diwezhañ eo forzh penaos, n’hell ket faziañ. Emañ o kousket dija.

***

Pell emañ tarzh an deiz c’hoazh pa erru an tren. Diskenn a ra an nebeud tud. N’eus den ouzh o gortoz. An tad-kozh a seblant kollet. E-unan emañ. Mont a ra kuit, e sac’h bihan gantañ. Steuziet eo ar vaouez ; gant ar studier marteze, piv ‘oar ar pezh a zo c’hoarvezhet e-kerzh e gousk. Hogen n’en deus ket amzer da goll amañ. Vil ha lous eo karter an ti-gar. Perak e vez ken gris bepred ? Louet an tiez, louet ar mogerioù, louet an holl savadurioù, louet ha louedet.

Plijout a ra beajiñ dezhañ, met e pep lec’h e vez adkavet an hevelep tra gantañ. N’eus netra brav tro-dro d’ar porzh-houarn. Ha n’eus taksi ebet amañ. Petra eo ar gêr-mañ ? N’eo ket diaes kavout ul leti, d’an nebeutañ. “An ti-gar”, “An erru”, “Ar veaj”, “Ar Marc’h-du”, nag a ijin. Dao d’ar Marc’h-du, an trenioù kozh a blij dezhañ. Ur gambr vihan en deus, prop ha kempenn. Mat eo ar gwele, liñselioù naet. Met n’eo ket skuizh, kousket en deus en tren.

Da vale e ya, a gammedoù bras. Pell ‘zo n’eo ket deuet dre amañ, hogen n’eus netra cheñchet. Ar c’harterioù o vreinañ ne cheñchont ket, ken brein e chomont bepred, met goude ur mare e tizhont ar pezh a ra eñ ar “breinadur kempouez” anezhañ ; ar mare m’eo ken breinet ma ne vrein ket mui. Ne ya ket war welaat, hogen ne ya ket war washaat kennebeut. Ur c’hempouez, pa lavar deoc’h. Hag aze e vezont int o c’hortoz, evel bemnoz. Se n’eus ket cheñchet kennebeut. Seurt traoù ne gemmont ket. Ne anavez mui hini eus e vestrezed-hen, met n’eus hini ebet yen he zoull dre amañ. Kement hag ober e c’hell kaout un tammig plijadur, arc’hant ‘zo, hag amzer forzh pegement. Yen eo an noz, mall ‘zo warnañ mont d’ur gambr. N’eo ket gwall vrav ar re gentañ. Setu unan a-zoare. Yen eo dezhi, sur a-walch. Mont a ra da gomz dezhi.

“O kas a rafen d’en em dommañ a-gevred ?”

Petra eo ar goulenn-se ? Re a levrioù kozh en deus lennet, a dra sur. Ken souezhet all e seblant ar plac’h bezañ. Mousc’hoarzhin a ra. Diaes gouzout m’eo ur gwir vousc’hoarzh pe an hini a vez graet d’an neb prest da reiñ arc’hant evit an disterañ plijadur. Ne ra foutre-kaer, pell ‘zo n’en deus ket plantet, vat a raio, sur. Gant ur fiñv eus e fenn e asant ar plac’h. Zoken m’eo hogos skornet eo lufus he muzelloù dulivet, he zeodig a dremen warno, dousig. N’en deus ket paet c’hoazh, met krog eo hi gant an abadenn, war a seblant. Re strizh e vo e vragoù a-benn nebeut. Treiñ a ra hi ha kregiñ da vont war-du ur savadur dirapar ken heñvel diouzh ar re all. Sabatuet e chom ur mare, e selloù paret war he feskennoù o pellaat. Ur sapre kaledenn a zo gantañ bremañ.

He fennadreñv ront a baouez ur mare, tra ma sell hi war e du, o c’hortoz. Distro un tamm poell dezhañ e krog da vont d’he heul. Rall a wech en deus gwelet ur plac’h a yafe ken mat al lêr dezhi. Lêr ruz, iskisad tra, met p’eo da sterniañ ur revr a seurt-se n’eus ket klemm da sevel.

4.

Diwar e garr e tisken an den. Div eus e gontilli en deus lezet er c’harr. Ne chom nemet hini ar votez dezhañ. Ne gemerer ket e oustilhoù pa n’eus ket ezhomm anezho, neketa ? Nann, ne reer ket, ha fenoz n’en devo ket ezhomm anezho evit ober e damm labour. Klevet en deus yudadenn karr-samm ar bomberien pa oa o kuitaat al lec’h m’en deus bet e arc’hant. Ur minc’hoarzh a zo deuet dezhañ. Ar re-se ne gavint ket hir o amzer fenoz, n’eo ket fall. Sellet a ra tro-dro dezhañ ; ne well ket anezhi. Aze emañ koulskoude, dre ret. Alies eo deuet da wiriañ ; ha p’eo tremenet ur pennadig abretoc’h e oa hi aze c’hoazh, o c’hortoz, harpet ouzh ur peul bennak, ken brav bepred, ken gadal ha biskoazh. Gouzout a ra ne echu ket he amzer a-raok ma savfe an heol. Gant unan all emañ, sur a-walc’h. Ne zeu ket a benn da gaout an disterañ soñj eus hec’h anv. An holl gisti o devez an hevelep anvioù, evel poupinelloù deuet ‘maez eus ur mell labouradeg. N’eo ket fall ar skeudenn, ret e vo dezhañ skrivañ e levr evel m’en deus lavaret d’ar paotr, bremaik. Natacha pe Nancy, ne ra forzh, met hep he anv e vo diaes goulennata ar merc’hed all. Ket, n’eo ket merc’hed, gisti, goulennata ar gisti all. Penaos ober neuze ? Pasianted en deus, met ket kement-se. C’hoant en deus da adkavout anezhi, d’he lakaat da ouelañ c’hoazh a-raok echuiñ al labour. Biskoazh n’hen doa bet kement a blijadur. He daoulagad a oa dispourbellet gant ar spont tra ma konte dezhi. Ar spont-se a oar par d’ar re a wele e daoulagad ar re a lazhe. Met ne gave an daoulagad gwer-se neblec’h. Goulenn a ra digant ur c’hast vil ma oar da belec’h eo aet an hini a oa ouzh ar peul-gouloù. Ne oar ket, evel just. Skeiñ ganti pe reiñ ur bilhed pe zaou ? Imoret mat eo fenoz. Gant an arc’hant e vez diskornet he zeod.Gwelet he deus anezhi gant ur pratik ; o vont-tre en un ti. En diskouezh a ra dezhañ. Ur bravig a zo stag ouzh he zeod. C’hoant dislonkañ a zeu dezhañ pa ijin an teod-se en e veg, o vouchañ dezhañ. Ne drugareka ket anezhi.

Damsklerijennet eo an diri. N’eo ket ken lous hag ar pezh a c’hellfed soñjal. Touzioù ar c’horfoù peg an eil re ouzh ar re all, gwigouradennoù ar gweleoù, garm ar merc’hed, gwirion pe get. Re bell amzer en deus tremenet e seut lec’hioù evit krediñ c’hoazh o deus ar gisti an disterañ plijadur. Penaos kavout an hini a felle dezhañ, bremañ ? Gwazh a se evit an hini a zo ganti, fall en deus graet e zibab fenoz, marteze e servijo kontell e Vephisto a-benn ar fin. N’eus nemet un doare d’o c’havout, digeriñ a ra an nor gentañ. Ur paotr o pokañ da eil re vuzelloù ur c’hast blev melen dezhi. Ne verzont ket en deus digoret, serriñ a ran an nor hep diwall tamm, ha mont war-du unan all. Digeriñ a ra an nor ; goullo ar gambr. Stlakañ a ra an nor, dao d’unan all.

5.

Er gambr e ya-tre, ar paotr war he lerc’h. Iskis e kav anezhañ, evit doare. Sioul e seblant bezañ. Lod a vez sioul, er penn kentañ, hogen er penn-kentañ hepken ; met disheñvel eo gant hemañ. Pebezh doare da ginnig an traoù ! Tra ken evit-se e lez he douetañs a-gostez evit ar mare, gwelet ‘vo. War ar gwele e ya da astenn, kazhez orgedus. Plijadur he deus o sellet outañ, e veg damzigor. Divorfilañ a ra adarre, ha serriñ mat an nor. Tostaat a ra, dousig, tra ma kendalc’h hi gant he hardoù tomm, en ur zistagañ ha blev a lez da redek war he divskoazh noaz, war he bronnoù. Lorc’h a zo enni gant he blev, o c’hempenn a ra ken alies ma soñj dezhi a-wechoù gant fent e anavez an disterañ blevenn eus he c’hlopenn. War ar gwele e teu-eñ da astenn d’e dro goude bezañ lezet e vantell war ar plañchod. Ur roched a zo gantañ gwisket, aes e vo dezhi c’hoari d’an nebeutañ. Marteze ne vo ket re zisplijus an nozvezh. Gant ma pado.

***

Rall a wech en deus gallet parañ e selloù war stummoù ken brav, ken disi. C’hoantaat a ra pep lodenn eus he c’horf, pep tamm eus e c’hroc’hen. Biskoazh bravoc’h blev n’en deus gwelet, ha n’hell ket gortoz mui kent dizoloiñ ar pezh a zo damguzhet gant al lêr strizh hag an nebeudik danvez, evel ur bugel pa wel e brofoù edan ar saprenn. Met gortoz a ra c’hoazh, gwelloc’h eo pa c’hortozer, a soñj-eñ. Kregiñ a ra hi da zantañ kig e c’houzoug. Dont a ra da azezañ war e zargreiz. Santout a c’hell ober he morzhedoù tro-dro dezhañ, mezh en deus un tammig eus ar pezh a zistumm e vragoù. N’eo ket ar wech kentañ koulskoude ! Ha pell alese ! Donezonet ar plac’h, a-dra sur. Brav, dreist-holl. Kregiñ a ra an diaoulez da zinozelenniñ e roched, en ur zarlipat e vruched amañ hag ahont. Mar kendalc’h e-giz-se n’he devo ket kalz muioc’h da ober, a soñj eñ tra ma stard-hi e ibil etre he divesker, ur mousc’hoarzh liboudenn dezhi.

Ne denn ket an nozelennoù diwezhañ zoken, sachañ a-bep tu d’ar roched a zo trawalc’h d’en digeriñ. N’en deus ket fiñvet c’hoazh. Serriñ a ra e zaoulagad. Emañ-hi o lipat e c’houzoug adarre. C’hwezh vat a zo gant he blev. Sevel a ra he fenn. Nag un daoulagad. Forzh petra a rafe evito, betek penn all ar bed e yafe eviti. Me hi ne c’houlenn netra. Peurwisket eo hi c’hoazh, zoken ma n’eo ket kalz tra. Hir e c’hell bezañ c’hoazh. Gwell a-se.

***

A-bep-seurt koubladoù a gav, paotred yaouank ha kozh, o kregiñ gant o fouzherezh pe e bar o c’hoari daou, oc’h ober allazig d’an ellig pe o tibluskañ, hogen neblec’h ne gav an hini emañ o klask. Gevier a vefe bet livet dezhañ gant ar c’hast vil ? Pe faziet e vefe ? En holl gambreier emañ bet. Divizout a ra mont da welet en ti e-kichen. N’emañ ket pell. N’hell ket bezañ pell. ‘Maez e teu eus an ti, ha tre en hini all. An hevelep aergelc’h, an hevelep trouzioù. Betek ar c’hwezh a zo an hevelep hini, c’hwezh vat marc’hadmat, c’hwezh ar c’horfoù; c’hwezhioù tomm ha moest. N’eo ket displijus. Derc’hel a ra gant e glask.

***

Setu unan a oar kemer e amzer, unan ne lamm ket diouzhtu evel ul labous-preizh. Rall eo. Ha lezel a ra eñ anezhi da ober, evit mare. Met betek pegoulz ? Pegoulz e krogo-eñ da vezañ feuls evel an holl re all ? N’eus nement feulster a zegas plijadur dezho, plantañ o c’haledenn ha sankañ-disankañ, buanañ ma c’hellont, kreñvañ ma c’hellont. N’eus nemet feulster evit plijout dezho. Gwelloc’h dezhi lakaat ar mareoù sioul da badout. N’eo ket al lodenn a zisplij dezhi ar muiañ.

***

N’emañ ket en estaj-mañ kennebeut. Div eus enezenn lesbos en deus kavet, iskisad abadenn. Pignat a ra d’an trede estaj. O tostaat emañ, sur eo an tamm anezhañ, o tostaat emañ.

***

Pebezh fulenn, pebezh koantenn, ha pebezh fistoulerez ! En em lezel ara da vont, ne ra van ebet ma n’emañ ket o ren an traoù, war a hañval eo hi kalz gouiziekoc’h eget na vezo biken. Koulz lezel anezhi da ober.

***

Un estaj nebeutoc’h. Ne chom nemet unan. Emañ o tostaat.

***

Dispak eo he bronnoù ganti bremañ, eus ar rontañ, bihan ar penn anezho, ruz flamm. O lakaat a ra da dremen war e zremm, war e vruched.

***

N’eus nemet ur gambr a vefe gouloù enni, aze emañ. E gontell a gemer ; buan. Hag he adlakaat ; ket diouzhtu.

***

Diaesoc’h-diaesañ eo dezhañ derc’hel. Ha n’eo ket kroget da vat c’hoazh koulskoude. Hanter wisket int o daou c’hoazh. Met gouest e vefe da echuiñ he labour hep tennañ tra pe dra all, hep mar. Damzigor eo an nor. N’eo ket reizh. Serret e oa bet mat gantañ, sur, n’emañ ket evit gouzañv an norioù serret fall. N’eo ket reizh. Un dra bennak ne ya ket.

***

Nec’het e seblant ar paotr bezañ a-greiz holl. Petra c’hoarvezh gantañ ? O sellet a-dreñv dezhi emañ. Treiñ a ra hi ivez. N’he deus ket klevet an nor o tigeriñ, ken aketus ma oa oc’h huanadiñ, evel m’eo dleet.

***

P’he deus troet he fenn en deus anavezet anezhi. Seurt daoulagad ne vezont ket disoñjet.

6.

Ne blij ket se dezhañ seurt ebet. Mont a ra kuit a zindan ar plac’h buanañ ma c’hell, ha lammat war e vantell, da gemer e bistolenn. Pa straner e seurt lec’hioù eo gwelloc’h kaout peadra d’en em zifenn. Dont a ra un den-tre. Ur penn fall a zo gantañ, met goullo eo e zaouarn. Derc’hel a ra e bistolenn gantañ memestra.

“Skarzh kuit, paotr,” eme an den dezhañ, “Din en honnezh, neuze e lezan tregont eilenn dit evit tapout da draoù ha skampañ kuit.”

“Penaos, dit ?,” emezañ en ur sevel e arm davet an den nevez-deuet-tre.

“Ya, din. N’em eus na abeg na displegadenn da reiñ d’un tamm lastez ‘veldout, skarzh buan a-raok ma yafe fall an traoù, paotr.”

Sioul e seblant bezañ pa gomz, hogen evel dir eo e selloù. Daoust dezhañ bezañ hep an disterañ arm e seblant eus an dañjerusañ. Sellet a ra hi outañ, hag ur griadenn he deus. Eñ eo. Eñ. Deuet eo. Perak ? Sellet a ra outi ha mousc’hoarzhin. Ar mousc’hoarzh-se, an hini en doa en ur vutuniñ e sigaretenn. Eñ. Kilañ a ra-hi, tremen dreist ar gwele da vont da repuiñ a-dreñv paotr e bistolenn.

“Aon ‘peus, kazhez vihan ?”, eme egile, ken mousc’hoarzhus bepred, “Peus ket aon da gaout, ne vo graet nemet c’hoari pa vo aet hemañ kuit, evel ar wech diwezhañ.” E gontell a zifoup diouzh milgin e chupenn. E deod a dremen war al laonenn.

“Peus ket aon da gaout,” emezañ adarre.

Egile ne rann grik.

Gouzout a ra hi perak eo distroet. Lavaret en deus dezhi ar pezh a ra, a belec’h en doa kement a arc’hant da zispign evit ar c’hast truezus ma oa. Lavaret en doa kalz traoù da spontañ anezhi tra ma skoe ganti, ar munudoù. Hag-hi, paour-kaezh sodez, a oa aet da flatrañ d’ar polis, dre zial moarvat, kentoc’h eget bezañ eürus da vezañ chomet bev. Sodez. C’hoarioù hemañ ne vint ket c’hoarioù plijus. Ha n’eo ket egile a c’hello ober tra pe dra, pistolenn pe get, p’eo diaes dezhañ chom poellek dirak div feskenn.

Ne oar ket ket piv eo ar paour-kaezh hini a zo aet d’en em lakaat gant ar c’hast, met gwelloc’h ‘dezhañ mont kuit a-raok ma vefe aet skuizh. Imoret mat eo c’hoazh fenoz. Anavezout a ra ar re se, ur bistolenn ganto met dic’houest d’he implij, digell. N’en deus nemet unan da lazhañ fenoz, da ziverkañ an disterañ gwanded, unan evit ar blijadur. Met un eil ne vo ket ur gudenn, alato.

“Kontañ ‘ran betek dek, paotr.”

Fiñv ebet.

“Unan.”

Klevet a ra kammedoù en diri. Poent eo. An hini e-tal dezhañ a oar c’hoari gant e gontell, sur ha n’eo ket marteze. Ne ra fiñv trumm ebet, kenderc’hel a ra da vukañ kanol e arm war an den.

“Daou.”

Petra emañ o c’hortoz ? Tenn ! Kerzh kuit ! Ne fell ket dezhi e vefe un eil o vervel dre he gwall.

“Tri.”

Kalonekoc’h eo ar paotr eget ar pezh a soñje dezhañ. Laouen e vezo o troc’hañ e c’houzoug dezhañ.

“Pevar”

Kammedoù en dirri. Pevar estaj n’eo ket kement se.

“Pemp. Poent eo dit ober da soñj, paotr.”

Dedennusoc’h-dedennusañ, ur blijadur e vo o lakaat da huchal.

“C’hwec’h.”

Kerzh kuit ! Kerzh kuit !

“Seizh.”

Kammedoù.

“Eizh.”

N’hellfe ket tennañ zoken ma fellfe dezhañ, ur c’halc’h plat eo hemañ.

“Nav, da chañs diwezhañ, paotr.”

Un heuliad tennoù a doullgof anezhañ. Kouezhañ a ra war al leur. Huchal a ra ar plac’h. Ar paotr n’en deus ket tennet. Pevar den a zeu-tre, ul lifre hobregonet warno.

“Echu eo, dimezell,” eme ar paotr en ur gemer e baperioù hag o tiskouezh e blakenn dezhiñ : Polis; “Oc’h heuliañ hemañ emaomp abaoe pell, trizek den lazhet. A-drugarez deoc’h hon eus bet anezhañ. N’em boa ket c’hoant e vefed ar pevarzekvet.”

Divogediñ a ra mindrailherezhed ar boliserien all c’hoazh. Galvet int bet gant ar c’hast a oa bet ganto nepell zo, an hini he doa kaset al lazher d’an ti fall evel ma oa bet lavaret dezhi ober. Raktreset e oa bet, hogen chañs o deus bet. Chom a ra ar plac’h saouzanet ur mare, ha kouezhañ war ar gwele d’en em reiñ da leñvañ.

Leñvañ a ra, ha leñvañ c’hoazh. Evit ar wech kentañ, n’eus den o vousc’hoarzhin.





Re à la bourre am eus

26 02 2010

Labour, labour, labour, ret eo din labourat ! Ha skrivañ. N’eo ket traoù aes da ober war an dro bepred. Peurliesañ e vezan o labourat pa fellfe din skrivañ hag e soñjan el labour p’emaon o skrivañ. Ne sikour ket, nag evit an eil nag evit egile… Hag en em gavout a ran gant dale. Ma ! Graet e vo al labour e-koulz, sañset. Ha dale a vo gant al levr, c’hoazh… Pe get, buanoc’h buanañ e skrivan er mare mañ, a feur ma tostaan eus ar fin eo a anatoc’h anatañ ar pezh a zo da c’hoarvezout, hag aesoc’h aesañ e skrivañ.

Atav em eus kavet iskis ar skrivagnerien a lavar e ‘vev’ o zudennoù hepto, hag eo an tudennoù a zivizh ar pezh a reont, ket ar skrivagner… Un doare plijus da welet an traoù, sur, met at the end of the day, n’eus nemet ar skrivagner dirak e follenn/skramm/daolenn/pezh fell deoc’h (ha perak ne savfen ket ma istor war mogerioù ma c’hambr, hañ ? 😀 )

Pa skrivan em eus doareoù disheñvel, hervez ar pezh a zo da ober. Pa skrivan un danevell e krogan, hag e skrivan hep soñjal re en dibenn, pe er pezh a zo da c’hoarvezhout zoken. Skrivañ a ran, ha gwelet tamm-ha-tamm ar pezh a gontan, hag e klaskan kavout un tu d’e lakaat da vezañ dedennus. Aesat tra pa vezer o skrivañ gant un urzhiataer, ha ma c’heller distreiñ, cheñch traoù, reizhañ diboan.
Pa skrivan barzhonegoù e ran ar memetra, pe frazennoù amañ hag ahont, traoù a blij din ar son anezho. Alies a-walc’h em eus ar frazenn pe ar frazennoù diwezhañ, hag e klaskan penaos erruout d’ar fin se. Pe c’hoazh klask soniadoù ral a-walc’h, ha gwelet penaos e c’hellan reiñ ur ster dezho. Evel-just ez eus lod all o do ur ster diouzhtu, ha din da gavout ar gerioù d’e zisplegañ. Hiroc’h a skrivin diwar-benn se un deiz all, ha ma soñjoù diwar-benn ar sevel barzhoniezh…

Skrivañ ur romant a zo un dra-all penn-da-benn evidon. Ha muioc’h c’hoazh p’eo unan skiant-faltazi emaon o sevel er mare-mañ. En un danevell n’eo ket ret sevel ar bed tro-dro d’an tudennoù kement, rak ne vin aze nemet berr amzer, ha emañ ar c’hevrin e-touez an traoù a zo dedennus gant ar stumm-se. Dre ma ‘z eo berr eo rall e vefe luziet an istor, ha ne vo ket ret kaout kalz darvoudoù da gas an traoù war-raok. En ur romant eo ret kavout an tu da lakaat al lenner da dreiñ ar bajenn, c’hoazh hag adarre, kavout peadra da zedenn anezhañ bepred, war hir dermen. Sevel luziadennoù hag o diskoulmañ, tamm ha tamm, kuzhat traoù hag o diskouez da c’houde. Disheñvel-tre.

Evit hemañ em eus savet ur framm, ur bed (pe un hollved, lakaomp) heñvel a-walc’h eus hon hini, hogen ket a-walc’h evit gellout chom hep e zisplegañ. Ha ret eo kavout ur c’hempouez etre ar pezh a c’hoarvez hag ar pezh a gonter, taolenniñ ha komz, hag all. Meur a ali a zo, ha ne blijo ket an disoc’h d’an holl, evel-just. N’ouzon ket zoken a vo lod dedennet, ma vo lod gouest da lenn ha dedennet… N’eo ket e vefe ur brezhoneg uhel ennañ, hogen soñjal a ra din e vo dedennetoc’h ar re yaouankoc’h gant al levr, ha n’em eus ket graet strivoù resis daveto. Geriaoueg ijinet a zo, un tammig, traoù n’int ket diaes da gompren a soñj din, met piv ‘oar ? Gwelet ‘vo ar pezh a soñjo Stefan da gentañ, marteze e vo ret din adskrivañ pep tra, pe er boubellenn e vo taolet ha mat pell ‘zo. Un dra vat m’eo fall al levr. Embann evit emban a zo un dra fall, d’am soñj.

Ar fin am eus, atav, ar penn kentañ ivez, ha tammoù a-bep seurt skrivet e-kreiz. Trawalc’h din liammañ pep-tra, ha mat e vo. Evit ar poent koulskoude em eus labour d’ober !

 

p.s.: ya, null eo ar c’hoari-gerioù, lavaret am boa deoc’h. 😉





Skriturioù adarre, ha tammoù gwenedeg

25 02 2010

Emaon oc’h echuiñ lenn levr Iwan Wmffre, Breton Orthographies and Dialects, Vol. 1: The Twentieth-Century Orthography War in Brittany er mare-mañ. Un oberenn zedennus, a gav din, a glask chom neutrel a-walc’h zoken ma zo enni alioù souezhus ha skouerioù pe soñjoù n’int ket gwall gendrec’hus a-wechoù. E saozneg emañ al levr, gant un toullad mat a vrezhoneg hag a c’halleg, diskleriadennoù ha lizhiri dreist-holl. Un doare mat da vont donoc’h en afer-se, ma ‘z oc’h dedennet. Luziet-kaer eo an istor a-dra-sur, ha n’eo ket peurechuet c’hoazh (gant ma vezo a-benn nebeut !), ha da bep hini emichañs da ober e soñj war abegoù lod ha lod all, ne vezont ket sklaer bepred etre ar pezh a embannent hag ar pezh a lavarent d’o mignoned dre lizher.

Unan eus al levrioù (nevez) nemetañ a gaver e saozneg diwar-benn ar brezhoneg eo, ha dre-se e weler mat an diouer a anaoudegezh a zo evit hor yezh e diavaez Breizh. Ar skrivagner a zo Kembreat, hogen hanter Vreizhat ivez, dre e vamm, ha brezhoneger a-vihanik ma ‘m eus komprenet mat. (daoust dezhañ bezañ desket e skrivañ diwezhat), kelenner e Skol-Veur Colraine en Ulster, distag a-walc’h neuze eus trivliadoù pemdeziek ar brezhoneg.

Diwar e skrid e soñj din emañ tostoc’h eus ar falc’huneg, ha ne blij ket R. Hemon dezhañ tamm, hogen re a lennan en e c’herioù marteze. Daoust da se e gavan taer gant P. Denez a-wechoù ivez, ar pezh a zo souezhus memestra, ha tommoc’h da Falc’hun eget da forzh piv all. Ma, gellout a reer lenn al levr digudenn, hañ, evel am eus lavaret e chom neutrel a-walc’h an ton. Ne varn ket an neb pe egile, nag ur skritur (mmmh, ha c’hoazh). Fellout a ra dezhañ reizhañ tud ‘zo a-wechoù (gant ur “sic” amañ hag aze), zoken m’eo forzh petra e reizhadennoù ;). Ma ! Daoust din bezañ ur zedacheg n’em eus kudenn ideolologel ebet gant ar skriturioù all. Soñjal a ra din hepken eo ret dibab unan, ha derc’hel gantañ, evel am eus bet lavaret endeo; hag eo bet graet an dibab.

Dedennus eo gwelet ivez penaos emañ troet an holl gudennoù tro da vrezhoneg Gwened, pe brezhonegoù Gwened kentoc’h. Digudenn pe dost e oa bet savidigezh ar C’haelte (sic), daoust da drevadenniñ al Leounog war ar rannyezhoù all, ha ne chome nemet ar Gwenedeg da embarzhiñ evit sevel ur yezh unvan. Ya, hogen aze emañ an dalc’h. Ar pezh a raer Gwenedeg anezhañ n’eo ket ur rannyezh hepken, gant un distagadur, ur c’heriaoueg hag ur reolenn bouezmouezhiañ. Nann nann nann, meur a hini a zo ha disheñvel mat eo brezhoneg Gwened Uhel eus hini Gwened Izel (evel m’emañ, emichañs, hini Ar Gelveneg eus hini Kemper; muioc’h c’hoazh moarvat). N’eo ket nevez, ha n’eo ket souezh. Ar pezh ‘zo, ma vez graet dibaboù en ur gemer Gwened Uhel e kont hepken e vo friket dibarderioù Gwened Izel, hag ar c’hontrol kement-all.

Setu perak ivez eo bet ken trubuilhet savidigezh ur yezh skrivet unvan. Peogwir n’eus ket tu d’hen ober peurvat, peogwir e chomo bepred ur badumeg ne lavaro ket an traoù e-giz-se. Evit ar c’haelte eo bet friket un darn mat eus dibarderioù K ha T, peogwir e oa bet darn vrasañ ar skridoù e rannyezh Leon betek neuze, hag e soñje d’an dud (Hemon ha Falc’hun kement-all) e oa gwelloc’h al Leoneg. Argl ! D’am soñj eo un dra vat ne vefe ket bet ken buan ar Wenediz o plegañ. Peogwir e kavan bourrus  kaout ur bochad gerioù a Wened em brezhoneg, peogwir eo fiskal an disheñvelderioù hag eo drezho e chomo ar yezh unan binvidik. Ha d’am soñj e chom ken gwir ar brezhoneg se e peurunvan. Pa welan galleg Maselha hag hini an Haor-Nevez e soñj din e c’heller kaout yezhoù komzet disheñvel en ur virout ur skritur hepken, memestra gant saozneg Londrez hag hini Dinedin (ahaha, gouzout a ran eo reizh, hogen piv a oar eo Dùn Èideann kerbenn Alba ? Ha piv all a soñj dezhañ e son evel “Din eo ! Din !” :D).

Neuze da razh ar wenedourion da zerc’hel gant o rannyezh, ha d’he hadañ er skridoù a savint e peurunvan. E-giz se e vo tu d’ar skolidi kaout danvez da lenn ha deskiñ gerioù nevez ennañ.





Skriturioù

15 02 2010

P’eo bet kroget tud da advevañ ar c’herneveg ez eus bet tabut buan war an diazez a implij, lod o tibab ur c’herneveg ‘glann’ eus ar grenn-amzer, ha lod all o tibab ar stad ma oa p’eo marvet en 18vet kantved, tostoc’h d’ar saozneg en e c’heriaoueg. Hag en un nebeud kantvedoù ez eus cheñchamantoù bras o c’hoarvezhout, setu en em gavont bremañ gant div yezh da advevañ kentoc’h eget unan. Dre-se en em c’houlenn arbenikourien zo war ar yezhoù keltiek ha war ar yezhoù dre-vras ma vo berzh gant an advevañ. An abeg pennañ a zo e vez rannet an niver munut-munut a dud dedennet e daou du ganto kasoni an eil evit ar re all. Ne sikour ket.

Perak rannañ an traoù, ha kaout ar riskl da zistruj da vat ar pezh a glasker saveteiñ ? Peogwir eo pennek Mab-Den (hag e verc’h kement-all), hag e kendalc’ho keit ha ma c’hello. Lod a soñj dezho e vo echu an tabut-se e-mesk ar gerneveurien a-benn nebeut, pa vo bet gwelet gant un tu eus an emgann ez eus kalz muioc’h a dud eus an tu all, hag eo gwelloc’h unaniñ eget rannañ. Me ne ran ket avat. Soñjal a ra din er c’hontrol e kendalc’ho an tabut e-pad pell, pell, pell ha pelloc’h c’hoazh. Hag anat a-walc’h an abeg: emaomp oc’h ober ar memestra.

Evel a lavaren an deiz all, n’eus fazi brasoc’h ebet eget ober gant ar brezhoneg evel pa vefe ur yezh ‘vras’, komzet gant kement a dud ma c’heller he disrannañ e kement a strolladoù hag a alioù. Ha mar fell deomp kaout ur plas heverk e-touez ar yezhoù keltiek all (hag ar yezhoù dre-vras) ha mar fell deomp e chomfe ur yezh d’hor bugalee vo ret bezañ unanet. Ha war ar skritur muioc’h eget biskoazh, peogwir eo drezhi e vo desket, ha drezhi e tesko ar bed ez eus ac’hanomp (digredus a-walc’h eo gwelet pegen dianv ao ar brezhoneg amañ, en Iwerzhon, zoken e-touez ar gelennerien war ar c’heltiek).

Un nebeut traoù da gentañ: n’eus skritur ‘naturel’ ebet da yezh ebet. Pep skritur a zo un hollad dibaboù a zo bet graet gant tud pe strolladoù tud (aleses un dibab evit ar c’herneveg ober gant ur skritur tost-tre d’ar saozneg, da skouer), hep bezañ mat pe fall. Hogen un dibab kadarnaet gant ar muiañ niver pa n’eus ket un aozadur evit seveniñ an dibaboù evel ma ra an Académie Française evit ar galleg (un dra vat, hervezon).

N’am eus netra a-enep da skritur Brest end-eeun, n’em eus ket karantez evit ar peurunvan kennebeut. Dibaboù int, neutrel. Ha koulskoude e kendalc’homp c’hoazh da rannañ ar yezh e daoù, daoust d’an holl skolioù (Diwan, Dihun, Div Yezh) ober gant ar peurunvan, daoust da zarn vrasañ al levrioù embannet bezañ skrivet e peurunvan, daoust ma ra darn vrasañ ar gelennerien skol-veur gant ar peurunvan (holl re Roazhon, hag un darn e Brest, ya, e kalonenn ar Falc’huneg 😀 ). Levrioù a vez embannet e Bresteg c’hoazh, levrioù evit ar vugale zoken, padal e vez desket peurunvan dezho er skol. Ur geriadur nevez a zo bet savet an Ar Merser nevez zo… Perak an diaoul ?

Koll amzer; koll amzer ha koll arc’hant. Setu petra eo. Ne cheñch ket ur skritur ar pezh a vez lavaret. Ma oa mat an istor ha brav ar yezh e skritur Brest ne vo ket viloc’h e peurunvan… Ha gwir eo ar c’hontrol ivez, hogen gant ar muiañ niver eo bet graet an dibab endeo ! Hag un dra ouzhpenn: ma zo bet graet ‘peurunvan’ eus ar standard skritur nevez ez eo dre ma veze embarzhiet brezoneg Gwened ennañ (zh, ù, ur hag un, hag all). Lod eus ar re a zifenn ar Falc’huneg a fellfe dezho ivez e vefe ur skritur disheñvel gant ar Wenediz… Petra a lavaren diwar-benn an ezhomm da chom unvan ma felle deomp derc’hel hor yezh bev ?

Un unvaniezh ne dalvez ket diverkañ an disheñvelderioù, ha setu perak ez eus bet graet dibaboù zo er peurunvan, gant ar spi e c’hellfe an holl hen implij. Gellout a raer sevel ur skritur evit brezhoneg Leon, unan evit Kernev, unan evit Treger, Gwened, Goelo, Gwenrann ha me oar me. Graet eo bet (ket d’ar poent-se, evel just), hogen d’ur mare ma oa yarc’h (a-walc’h) ar yezh c’hoazh, ur mare ma oa anat komz brezhoneg e Breizh. Ha d’ar mare se koulskoude e veze komzet eus bréhounec Guéned, brezonec Leoun, hag all, ket eus Gweneneg pe Leoneg evel yezhoù distag, ar spered unvan a oa ganto a zo o vont da goll, ‘m eus aon. Ur cheñchamant nevez, ne seblant ket bezañ war an hent mat evidomp. Ma n’hellomp ket saveteiñ ur yezh, penaos e rafemp gant div ? Gant teir ?

Ret e vo deomp bezañ unvan. Peurunvan.